Liefde, corruptie en moord

Een detective én een verhalenbundel van Roberto Bolaño

'De ijsbaan' is een vaardig vertelde detective. In 'Moordende hoeren' doet Bolaño zijn grote reputatie meer eer aan.

In het Spaanse kustplaatsje Z, niet ver van Barcelona, staat een grote, vervallen villa. De corrupte gemeenteambtenaar Enric Rosquelles, rechterhand van de burgemeester, heeft daarin, buiten medeweten van anderen, een ijsbaan laten aanleggen. Voor deze extravagante en on-Spaanse architectonische ingreep kan maar één reden zijn: de liefde.

Rosquelles heeft zijn oog laten vallen op de beroemde schaatsster Nuria Marti. Die is uit het nationale team ontslagen. Om haar in de gelegenheid te stellen toch te trainen en een comeback te kunnen maken, heeft Rosquelles de gemeentekas discreet geplunderd en zo de aanleg van zijn clandestiene ijsbaan gefinancierd. Natuurlijk blijft dat niet onopgemerkt. De onvermijdelijke deconfiture wordt verteld door Rosquelles zelf.

Naast hem kent het boek nog twee vertellers: de Mexicaanse dichter en arme sloeber Gaspar Heredia, die zich in leven houdt met een baantje op de plaatselijke camping. Die camping wordt uitgebaat door de zakenman Remo Moran, de derde verteller van het boek.

Doordat de drie vertellers zulke verschillende persoonlijkheden zijn, ontstaat een mooie afwisseling in het verhaal, en krijgt de lezer een panoramisch beeld van de gebeurtenissen. Hij weet vaak net iets meer dan de verteller die op dat moment aan het woord is, en die op zijn beurt de lezer op de hoogte brengt van nieuwe feiten. Zo legt Bolaño met vaardige hand een intrigerende puzzel. Liefde, seks, corruptie en uiteindelijk een moord maken het boek tot een soort detectiveverhaal.

Bezwaar is dat het allemaal vaker is vertoond, en dat de roman daardoor iets heeft van een zwierige, maar wat zielloze oefening in virtuositeit. Dankzij het vakmanschap van de schrijver merk je daar als lezer aanvankelijk weinig van, en lees je het boek met plezier uit. Daarna ben je het vrijwel onmiddellijk vergeten. Het relaas is nogal gekunsteld, en de lezer ziet als het ware de schroeven en moeren waarmee de vele sfeervolle passages aan elkaar gezet zijn tot een samenhangend verhaal.

De Chileen Roberto Bolaño (1953-2003) dankt zijn wereldwijde roem vooral aan zijn postuum gepubliceerde, onvoltooide, meer dan duizend bladzijden dikke romanturf '2666'. Dat boek, dat eveneens elementen aan het detectiveverhaal ontleent, is gecentreerd rond een reeks onopgeloste moorden op zo'n driehonderd vrouwen in een Mexicaanse plaats, waarvoor de grensstad Ciudad Juarez model schijnt te hebben gestaan. Een ander belangrijk en daarmee verknoopt deel speelt zich af aan het Oostfront, tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het boek werd juichend ontvangen, maar plaatste recensenten ook voor problemen. Bezwaar vond men dat karakters niet tot leven komen en dat het verhaal, dat ook eigenlijk uit vijf romans bestaat, soms als los zand aan elkaar lijkt te hangen. Tegelijkertijd, en dat nam menigeen dan weer voor de schrijver in, getuigde het project van een betrokkenheid en literaire ernst zoals je die zelden tegenkomt.

'De ijsbaan' verscheen dezer dagen in het kielzog van dat succesboek.

De bezwaren die ik hierboven tegen deze roman aanvoerde, gelden in het geheel niet voor een veel minder gekunsteld boek van Bolaño: de vorig jaar bij ons verschenen verhalenbundel 'Moordende hoeren'.

Die bevat dertien zeer uiteenlopende verhalen, stuk voor stuk vanaf de eerste zin de moeite waard. Daarin probeert Bolaño niet een intrige te construeren, maar beperkt hij zich tot datgene waar hij goed in is: impressies, het weergeven van een sfeer. Met een enkel tekenend detail - een gebaar, een onverwachte stilte tussen twee gespreksgenoten - maakt hij voelbaar dat we voor de ander altijd een onbekende zullen blijven.

Decor van de meeste verhalen is de Chileense diaspora van na de val van president Allende, in Latijns-Amerika en Europa. Vaak heeft de hoofdpersoon trekjes van de schrijver. De verhalen zijn meestal losse scènes, personages doemen op en verdwijnen weer, mensen ontmoeten elkaar en verliezen elkaar uit het oog, de willekeurigheid van beslissende momenten in het leven wordt indringend voelbaar.

Een vader, oud-bokser op zijn retour, brengt een paar dagen met zijn zoon door in een hotel aan zee, en overlijdt bij een vechtpartij nadat hij de voorafgaande dagen onder de ogen van zijn bijna volwassen zoon links en rechts stevig heeft geflirt.

Een schrijver mijmert - in een van de mooiste verhalen van de bundel - over de nagenoeg vergeten dichters wier namen en portretten hij aantreft in een bloemlezing die hem, ergens in de binnenlanden van Afrika, in handen is gevallen. Hij bekijkt de foto's, herinnert zich het werk van sommigen, dat hij gelezen heeft, vraagt zich af wat hij zich bij anderen moet voorstellen, en wat er van hen geworden is. Het hele verhaal dankt zijn samenhang enkel aan de blik en de overpeinzingen van de verteller, aan het toeval dat de schrijvers in de bloemlezing bij elkaar heeft gebracht, en aan het andere toeval dat het boek midden in Afrika in handen van juist deze lezer deed belanden. Met bijna niets schept Bolaño een mooi beeld van de vergankelijkheid van ambitie.

In weer een ander verhaal herinnert een man zich de villa nabij de Chileense hoofdstad waar een Duitser pornofilms maakte waarin zijn moeder meespeelde. Alle drie maakten ze deel uit van een soort anarchistische commune, inmiddels meegesleurd door de tijd. Van al die levens, van die moederende pornoactrices en die 'kinderen van Latijns-Amerika met als enige rijkdom een paar ballen en een penis' resteren enkel wat karikaturale filmbeelden.

Naast liefde en weemoed ligt er over deze verhalen ook vaak de doem van het geweld, want "geweld, het echte geweld, kun je niet vermijden, althans niet mensen zoals wij, die in de jaren vijftig in Latijns-Amerika zijn geboren en een jaar of twintig waren toen Salvador Allende stierf".

'De ijsbaan' biedt met vaardige hand ineengezet vermaak, maar 'Moordende hoeren' moest ik keer op keer wegleggen om de verhalen op mij te laten inwerken.

Roberto Bolaño: De ijsbaan. Uit het Spaans vertaald door Arie van der Wal. Meulenhoff, Amsterdam; 205 blz. € 18,95

Roberto Bolaño: Moordende hoeren. Uit het Spaans vertaald door Arie van der Wal. Meulenhoff, Amsterdam; 239 blz. € 18,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden