Liefdadigheid verplicht bij zakendoen in India

Critici noemen bedrijvenwet een verkapte vorm van belasting

Niet Zweden, niet IJsland, en ook niet Nederland, maar India was vorig jaar het allereerste land ter wereld dat bedrijven verplicht om geld te steken in sociale en groene projecten. De bepaling, opgenomen in de Bedrijvenwet die in 2013 werd aangenomen, geldt voor Indiase en buitenlandse bedrijven die in India opereren, en schrijft voor dat zij minstens twee procent van hun winst verantwoord investeren.

Dit jaar zou dat al omgerekend meer dan twee miljard euro kunnen opleveren, een flinke vermeerdering van het bedrag dat Indiase firma's nu al jaarlijks teruggeven aan de maatschappij - want vrijwillige liefdadigheid kent een rijke traditie in het Indiase bedrijfsleven. Zo steekt de wereldwijd opererende Tata-groep al sinds de negentiende eeuw geld in de bouw van ziekenhuizen, universiteiten en viaducten.

Traditie of niet, Indiase ondernemers bleken niet allemaal enthousiast over de nieuwe wetgeving: zelfs de baas van Tata sprak zich er tegen uit. India is nu al een land dat bekendstaat om zijn bureaucratie, en om zijn relatief hoge belastingen voor bedrijven. Met deze extra regels - een verkapte belasting, noemen sommige critici die - wordt de bureaucratie alleen maar erger.

Maar het tegenstribbelen mocht niet baten: dit jaar moeten de bedrijven eraan geloven. Sommige hebben besloten binnen het eigen bedrijf naar mogelijkheden te zoeken om goede doelen te steunen - waarbij ze moeten uitkijken dat het goede doel geen onderdeel van de gewone bedrijfsvoering mag zijn. Het Nederlandse bedrijf Vopak, dat distributie en logistiek levert aan de chemische- en olie-industrie, investeert bijvoorbeeld niet in de vorm van geld, maar met tijd en expertise van medewerkers.

"Experts van onze brand- en veiligheidsteams gaan langs scholen om uitleg te geven over brandveiligheid", vertelt Fulco van Geuns, directeur van Vopak in India. "Zij geven advies over het juiste type brandblusser, branddekens en EHBO-dozen, leggen vluchtuitgangen aan en vervangen brandgevaarlijke oude kabels. Hele simpele dingen kunnen vaak een enorm verschil maken."

Zo gaat het niet altijd: veel bedrijven besteden hun goede werken uit aan maatschappelijke organisaties (ngo's). Keuze genoeg. Volgens sommige schattingen zijn er inmiddels twee miljoen ngo's in India, eentje per zeshonderd inwoners - meer dan er politieagenten zijn. Veel bedrijven zien door de bomen het bos niet meer, vertelt Mary Ellen Matsui, directeur van de onderwijs-organisatie Atma in Mumbai, die sinds de nieuwe wetgeving overspoeld wordt door telefoontjes van bedrijven. "Die willen weten wat de beste manier is om hun geld te besteden en welke organisaties goed genoeg zijn om mee samen te werken."

"Ze zijn niet allemaal even efficiënt en een groot deel is niet geregistreerd", zegt ook Cristiana Peruzzo van Innovaid, een adviesorganisatie op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen in India. Om amateurisme en ook corruptie tegen te gaan, zijn er daarom regels verbonden aan hoe de budgetten worden ingezet. Zo mag het geld alleen worden gegeven aan ngo's die al meer dan drie jaar bestaan.

Toch lijkt het al met al nogal omslachtig om de Indiase problemen op deze wijze aan te pakken. Waarom doet de Indiase overheid het dan toch zo? "Ik denk dat de regering zichzelf niet vertrouwt", zegt Peruzzo. "In andere landen is het de overheid die voor basisvoorzieningen zorgt als gezondheidszorg en onderwijs. In India geeft de overheid die verantwoordelijkheid grotendeels uit handen."

Dat heeft ook een financiële reden: in India betaalt het leeuwendeel van de burgers geen belasting - niet omdat ze niet willen, maar omdat ze te weinig verdienen. De Indiase overheid kan alle hulp en geld gebruiken om die enorme sociale achterstand te overbruggen.

Buitenlandse ngo's raken vergunning kwijt

Terwijl de Indiase overheid op maatschappelijke organisaties rekent om bedrijven te helpen hun verplichte liefdadigheidswerk te doen, is de regering ook bezig om hulporganisaties en andere onafhankelijke stichtingen te beknotten - met name degene die vanuit het buitenland gesteund worden. Van zo'n tienduizend organisaties is recentelijk de vergunning ingetrokken omdat er geen duidelijkheid zou bestaan over de financiering. Ook bekende organisaties worden niet ontzien: onlangs zijn er financiële beperkingen opgelegd aan onder andere Greenpeace India en de US Ford Foundation. De nationale veiligheid werd daarbij wel als argument genoemd. De Amerikaanse ambassadeur in India waarschuwde voor de negatieve effecten die dit kan hebben op het maatschappelijk middenveld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden