Liefdadigheid / Het andere gezicht van Hamas

Na arrestaties door zowel het Israëlische leger als de Palestijnse veiligheidsdiensten, werken extremistische islamitische groepen als Hamas en de Islamitische Djihad ondergronds. Maar hun sociale en liefdadigheidsorganisaties op de westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook bloeien als nooit tevoren. Ze treden niet in de openbaarheid, ze werken voorzichtig in de achterstandsbuurten. Voedselpakketen voor arme Palestijnse gezinnen en het ware geloof vinden gretig aftrek.

De liefdadigheidsinstellingen van Hamas blinken uit door orde, netheid en properheid. De tafels met gedrapeerde tafelkleedjes in het zaaltje van de vrouwenvereniging al Gansa in El Bire op de westelijke Jordaanoever staan keurig in twee rijen. De dames met hoofddoeken konden er tot voor kort, nadat ze eerst op een van de fitnessapparaten van de sportclub wat vet waren kwijtgeraakt, een kopje koffie drinken en zoetigheden van het huis verorberen. Dat was in betere tijden; de vrouwen komen nu voor andere zaken. Pakken suiker en bloem staan klaar voor een ieder die er om vraagt. ,,Eerst gaven we aan families die we kenden, nu komen de vrouwen bij ons aan de deur'', zegt een medewerkster.

Overal in de autonome Palestijnse gebieden zijn de jeugdhonken, koranstudie-centra, sport- en computerclubs, crèches en vrouwenverenigingen actief. Internationale welzijnswerkers spreken er vaak vol lof over. Maar de islamitische boodschap wordt er gratis met de paplepel bij ingegoten, met behulp van brochures, leuzen, mogelijkheden tot studie en discussie.

De Hamas-hulporganisaties vullen een leemte. De Palestijnse economie ligt sinds het uitbreken van de intifada plat; 125000 mannen die in Israël werkten zitten al zes maanden zonder inkomen. Veel vrouwen hebben hun toevlucht genomen tot traditionele vormen van huishouden, zoals hout sprokkelen omdat er geen geld is voor butagas, zelf broodbakken en groenten verbouwen.

,,Van de Hamas-organisaties hier in El Bire krijg ik soms geld en voedsel. Eigenlijk zou het Palestijnse bestuur dat op zich moeten nemen, maar dat doet helemaal niets voor de mensen. Is het geen schande?'', maakt Oem Abdalla, een oudere inwoonster van El Bire zich kwaad. ,,Mijn zoon zit al maanden zonder geld, hij heeft zes kinderen. Hoe moet hij voedsel kopen, kleren en luiers? De enigen die doegri, eerlijk, zijn, is Hamas''.

De Hamas-organisaties treden nooit onder die naam naar buiten. Ze hullen zich in een waas van geheimzinnigheid en presenteren zich als deel van de 'internationale islamitische beweging'. Herkennen doe je ze vaak alleen aan de leiding, die deel uitmaakt van de politieke en militaire tak van Hamas, of bekend staat om haar goede relaties met deze fundamentalistische beweging.

Een beminnelijke onderwijzer met een wit kapje van al Moedjama al islami (de islamitische gemeenschap) in Gaza-stad, die niet met zijn naam in de krant wil, geeft toe dat er connecties zijn met Hamas, maar hij veroordeelt de militaire acties. ,,De aanslagen en bommen zijn maar een klein deel van de islamitische beweging. Ik ben het daar niet mee eens. Het is niet goed elke keer de beelden te zien van vrouwen en kinderen die dood op straat liggen.''

De moskee van al Moedjama is beroemd vanwege de vrijdagse gebedsdiensten van de blinde Hamas-voorman sjeik Ahmad Jassin. Moedigt de gemeenschap haat jegens Israël en andersdenkenden niet aan? ,,Wij leren ze juist van anderen te houden, hoe ze zich moeten gedragen, en goed te zijn'', zegt de onderwijzer. ,,Soms komen er wel jongens naar mij toe die zeggen dat ze joden willen doden. Ik probeer ze van dat idee af te brengen.''

Al Moedjama maakt er geen geheim van waar het geld vandaan komt: uit Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. Deze landen hebben meer vertrouwen in de Hamas dan in het Palestijnse gezag dat bekend staat om zijn corruptie. Zo schonk een Saoedische tv-show de miljoenenopbrengst van een collecte in zijn geheel aan verscheidene Hamas-instellingen. Medewerkers van al Moedjama verspreidden het geld onder gezinnen met martelaren (1050 dollar per gevallene) en gewonden, en besteedden het verder aan voedselpakketten. Er was wel een voorwaarde aan verbonden: de begunstigden moesten moslims zijn.

De Palestijnse minister verantwoordelijk voor de non-gouvernementele organisaties (NGO's), Hassan Asfoer, klaagt dat het Palestijnse bestuur zelf geen steun krijgt. Vanuit zijn onbemande kantoor in El Bire - de tv vertoont een tenniswedstrijd - doet hij zijn beklag over de Arabische landen: ,,Zij hebben ons miljoenen toegezegd tijdens de top in Cairo. Het was een grap. Je kent de Arabieren, ze houden meer van woorden dan van daden.'' Ook heeft hij kritiek op de NGO's die geen inzicht willen geven in de hoeveelheid geld die binnenkomt: ,,Ze verwijten ons dat wij geen rekenschap afleggen over onze boekhouding en dat we corrupt zijn, maar zelf zijn ze volstrekt ondoorzichtig. Ze functioneren als kleine koninkrijkjes.'' Hij verweert zich tegen de veelgehoorde klacht dat de Palestijnse autoriteiten niets doen om de economische nood van mensen te lenigen: ,,We hebben gedaan wat we konden en kunnen geen half miljoen mensen helpen. We beschikken niet over miljarden.''

Zelfs bij de verdeling van giften uit eigen kring, vist het Palestijnse bestuur achter het net. Ook de zogeheten zakaat-commissies geven het ingezamelde geld aan hun eigen doelen. De zakaat is de belasting die elke moslim behoort te betalen voor het welzijn van de armen. De overheid kan die commissies niet echt aanpakken, vanwege het religieuze karakter ervan. Minister Asfoer: ,,Ze verzamelen geld op een volstrekt legale manier. Onze samenleving is een traditionele, conservatieve en zeer religieuze, en daar spelen de commissies handig op in.''

En intussen bloeien de Hamas-instituties op. Zo heeft 'de school-met-de-koran' in het stadje Al Ram er vorig jaar een verdieping met zes lokalen bijgebouwd en komt er binnenkort op een aanpalend perceel nog een lokalencomplex bij. De school ziet er keurig uit en is net opgevrolijkt met hemelsblauwe verf op de betonnen muren, waarop de Rotskoepel is geschilderd. De kinderen krijgen een pakket aangeboden met onder andere Arabisch, Engels, Hebreeuws, religie en computerles. Het schoolgeld is zeer aantrekkelijk voor de ouders van kroostrijke gezinnen: 35 gulden per jaar. Het koranonderwijs steekt zeer gunstig af bij de overheidsscholen, die met hun 50 kinderen per klas een slechte naam hebben. De directeur van de school weigert zijn bron van inkomsten te noemen. Wel vertelt hij trots dat hij ooit behoorde tot de 461 Palestijnen van Hamas en Islamitische Djihad die door premier Rabin naar Libanon waren verbannen. Een foto van hem en zijn verbannen kameraden hangt in zijn kantoor: ,,Een prachtige tijd, ik heb er veel gestudeerd en gediscussieerd.'' Zo af en toe wordt hij nog wel eens opgepakt door Israëlische veiligheidsdiensten.

De directeur zegt dat hij alleen maar ,,tolerantie'' aan de kinderen wil bijbrengen: ,,Jodendom, christendom en islam hebben alle dezelfde oorsprong. De islam kwam het laatste en heeft het geloof het beste gemaakt, maar wij respecteren de andere religies.''

Mohammad Djaradat, publicist over de Hamasbeweging, denkt daar iets anders over. ,,Alle activiteiten van Hamas, ook de sociale voorzieningen, hebben hetzelfde doel: de fundamentalistische islam te verspreiden'', zegt hij. Hamas (acroniem van 'Islamitische Verzetsbeweging') werd opgericht tijdens de eerste intifada. Djaradat: ,,Hun filosofie is gericht op de opbouw van de religieus-islamitische persoonlijkheid, de vestiging van een islamitische natie en de bevrijding van Palestina uit joodse handen. Hamas beziet het conflict over het land niet in politieke, maar in religieuze termen.''

Het Al Noen-instituut in El Bire kan prat gaan op maar liefst twee nieuwe vrouwenverenigingen en een nieuw centrum voor koranstudies. Al Noen wordt geleid door Bassem Djarrar. Volgens kenners is hij de ideologische leider van Hamas in het district Ramalla, maar zelf ontkent hij dat. Ook hij hoorde tot de groep van 461 bannelingen waarover de schooldirecteur zo trots sprak. Djarrar serveert zelf thee, koffie en halvemaangebakjes uit Jordanië. De goudgekleurde plastic koffiekopjes staan in een kringetje rond de dito thermoskan. In het studiezaaltje staan de stoelen volledig parallel opgesteld. Het centrum is uitgerust met de modernste communicatiemiddelen; je kunt Allah ontvangen via internet, e-mail of video. Het instituut heeft, net als de Hamas, zijn eigen website.

Oem Abdalla spreekt vol lof over Djarrar, die haar familie geld heeft geschonken. ,,Wij gaan graag naar zijn centrum, veel vrouwen bidden er en luisteren naar de sjeik.'' Het centrum houdt sinds het uitbreken van de intifada ook workshops over traumabestrijding en verleent geestelijke bijstand aan families van slachtoffers.

Djarrar vertelt dat het centrum niet alleen contacten onderhoudt met moslims in de Arabische wereld, maar dat het zich ook richt op het Westen ,,om de ideeën van het centrum te verspreiden''. Een van de publicaties heet 'Zal Israël nog bestaan in het jaar 2022?'. Hierin wordt bewezen, aan de hand van allerlei wiskundige berekingen met woorden uit de Koran, dat Israël in dat jaar vernietigd zal worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden