Lied

Het kan je overal gebeuren. Je wandelt nietsvermoedend op straat of je staat in gedachten verzonken aan de afwas. Plotseling slaat het noodlot toe. Er begint in je binnenste iets te zingen. Je hebt een liedje in je hoofd. Waar komt het vandaan? Heb je het opgelopen in de supermarkt? Heb je het gehoord in de wachtkamer van de tandarts? Is het overgewaaid uit het open raam van een passerende auto? Het heeft zich in elk geval in je onderbewuste genesteld om, in een onbewaakt ogenblik, bezit te nemen van je bewustzijn. Eigen schuld. Had je maar beter moeten oppassen. Nu is het te laat. Het heeft je te pakken en het laat je niet zomaar los.

Meestal is het een lied dat je liever niet zou kennen. Het maakt geen deel uit van je favoriete repertoire. Het is een opdringerige meezinger, een schreeuwlelijk van jewelste. Als zo'n lied op twee benen door de wereld liep, zou je er reeds van verre voor op de vlucht slaan. Als zo'n lied een achterste had, zou je het een schop geven. Maar helaas, het is even ongrijpbaar als een virus. Onge-merkt raak je ermee besmet en na een korte of langere incubatietijd vertonen zich de eerste ziekteverschijnselen. Dan barst je uit in het zingen van: We all live in a yellow submarine, yellow submarine, yellow submarine! Of: 'Is je moeder niet thuis, is je moeder niet thuis, is je moeder niet thuis, Marie?' Het zijn liederen zo laagdrempelig als een gat in de grond. Hun tekst is simpel en wordt tot vervelens toe herhaald. Wie ze eenmaal heeft gehoord, vergeet ze nooit meer.

Laatst werd ik wakker met de Internationale in mijn hoofd. Nauwelijks had ik mijn ogen geopend, of het dreunde door me heen: 'Ontwaakt, verworpenen der aarde!' Ojee, dacht ik, een dag die zo begint kan nooit goed aflopen. Terwijl ik me waste bleef ik het lied horen. Door de ritmische beweging van het tandenpoetsen won het nog aan kracht. Waar eerst maar één stem had geklonken, galmde inmiddels een heel slavenkoor. Na het ontbijt maakte ik een wandeling, in de hoop dat frisse lucht zou helpen. Tijdens mijn tocht langs de Amstel leek het lied inderdaad door de wind te zijn meegevoerd. Maar bij thuiskomst, toen ik de sleutel in de buitendeur stak, zong ik opeens uit volle borst: 'Ontwáákt, verworpenen der áárde. Ontwáákt, verdoemden in hongers sféér.' De moddervette kater van de buren, die op de stoep lag te zonnen, hief verstoord zijn kogelronde kop: heeft u het soms tegen mij? Tot de avond lukte het me niet het lied af te schudden.

Van alle liederen die beklijven doen strijdliederen dat misschien wel het hardnekkigst, of het nu gaat om de militante liederen van communisten of evangelisten, van padvinders of voetbalsupporters. Zowel hun muziek als hun tekst is gemakkelijk verwisselbaar.

Er bestaat weinig onderscheid tussen: 'Ferme jongens, stoere knapen' en: 'Hand in hand, kameraden'. Of tussen: Onward, Christian soldiers, marching as to war en: 'Vooruit, gij volkeren, naar de verlossing, de rode scharen winnen de strijd'. Het zijn meeslepende liederen, ook voor wie niet voetbalt en voor wie niet popelt om in naam van Christus uit marcheren te gaan.

Zo heb ik met een zekere regelmaat het Horst Wessellied in mijn hoofd. Dat is voor iemand met mijn achtergrond niet bepaald wenselijk. Het gebeurt wel dat ik het lied dagenlang afwisselend loop te neuriën en zingen. Die Fahnen hoch, die Reihen fest geschlossen, SA marchiert, mit ruhig festem Schritt. De melodie werkt hypnotiserend. Het verwondert me niet dat op deze klanken duizenden SA'ers zich als slaapwandelaars voortbewogen. Zelfs ik raak, tegen wil en dank, in de ban van het lied. Franz Liszt schijnt eens te hebben gezegd dat er twee soorten muziek bestaan: muziek die vanzelf tot ons komt en andere, die ons uitnodigt tot haar te gaan. Ik verkies de laatste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden