EU-uitbreiding

Lidstaten krijgen meer stem bij toetreden nieuwe EU-leden

De Franse president Emmanuel Macron ontmoette vorig jaar de president van Noord-Macedonië, Stevo Pendarovski .Beeld REUTERS

Gaan de onderhandelingen met Albanië en Noord-Macedonië nu alsnog beginnen? Dat hangt deels af van de Franse (en Nederlandse) tevredenheid over dit plan.

Of het EU-lidmaatschap van Albanië, Noord-Macedonië en andere landen op de westelijke Balkan nu dichterbij komt, moet nog blijken. Maar de nieuwe, minder technische en meer politieke aanpak die de Europese Commissie wil hanteren voor de onderhandelingen met kandidaat-lidstaten is daar wel op gericht. Woensdag presenteerde de Hongaarse Eurocommissaris Olivér Várhelyi (nabuurschap en uitbreiding) de nieuwe spelregels van het toetredingsproces, die vooral op verzoek van Emmanuel Macron tot stand zijn gekomen.

De Franse president veroorzaakte in oktober vorig jaar een mini-crisis binnen én buiten de EU met zijn keiharde ‘non’ tegen het openen van toetredingsonderhandelingen met Albanië en Noord-Macedonië. Alle seinen daarvoor waren op groen gezet, door de Europese Commissie, het Europees Parlement en een grote meerderheid van de lidstaten, maar Macron volhardde in zijn veto. Daarin werd hij (iets minder vocaal) gesteund door Nederland en Denemarken.

De bezem moet door het toetredingssysteem, zo klonk het in Parijs, begeleid met instemmend geknik vanuit Den Haag. Het voorstel dat Brussel woensdag presenteerde heeft veel weg van een Frans discussiestuk uit november.

Voortaan moeten de onderhandelingen met aspirant-lidstaten worden opgedeeld in een zestal clusters, waarbij de rechtsstaat een soort alfa en omega wordt. Zowel aan het begin als aan het eind van het proces wordt nauwkeurig bekeken of het land zich wel naar de EU-regels voegt over democratie en rechtsstaat.

Verder moeten de onderhandelingen politieker worden, met een grotere betrokkenheid van de lidstaten. Nu is de Europese Commissie heer en meester over de voortgang, via een 35-tal technische hoofdstukken, in een proces dat jaren duurt. Straks zouden de EU-regeringsleiders minstens één keer per jaar de ontwikkelingen in de kandidaat-lidstaten moeten bespreken.

Zo’n aanpak zou miscommunicatie en ‘last-minute-verrassingen’ op het hoogste niveau moeten voorkomen, stelt Várhelyi, een impliciete verwijzing naar de bom die Macron vorig jaar liet ontploffen.

Terugdraaien

Várhelyi kondigde bovendien aan dat het overleg met kandidaat-EU-landen dynamischer wordt, en zo nodig ook teruggedraaid kan worden als de betrokken landen niet voor-, maar achteruit gaan in hun integratie met de EU. Volgens de Hongaar was er vanuit de lidstaten en de publieke opinie ‘een sterke oproep om het proces ook terug te kunnen draaien’. Ook dit was een impliciete verwijzing, in dit geval naar de moeizame gesprekken met Turkije. Die lopen sinds 2005, liggen de facto stil, maar zijn formeel nog steeds gaande.

Voor de EU-besluitvaardigheid omtrent Albanië en Noord-Macedonië begint de tijd te dringen. De meeste landen willen tijdens de Europese top van volgende maand alsnog het startsein geven voor het openen van onderhandelingen. Van cruciaal belang daarbij is of Frankrijk (plus Nederland en Denemarken) dat nu ook zien zitten, met de nieuwe methodiek als handvat.

De eerste geluiden uit Parijs klinken positief. “Een duidelijke verandering, een grote stap in de goede richting”, zei een woordvoerder van de Franse president tegenover persbureau AP. “Dit maakt beweging in de standpunten mogelijk, en niet alleen de Franse standpunten.”

Lees ook:
Hoe, en waarom, de EU-seinen voor de westelijke Balkan op rood kwamen te staan

Het rommelt in de westelijke Balkan, nadat de EU vorig jaar slecht nieuws had voor Albanië en Noord-Macedonië: vooralsnog geen nieuwe stap naar lidmaatschap. Wat ging daaraan vooraf? En wat zijn de argumenten voor en tegen?

Albanië is teleurgesteld in Nederland, dat niet wil praten over toetreding EU

Albanië stuurde zoveel corrupte rechters naar huis dat de rechtspraak er half lam ligt. Maar voor Nederland was het niet genoeg om over EU-lidmaatschap te gaan praten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden