Lichtvoetige toneelversie van wrang gedicht over kindermoord

’De kleine Eva uit de Kromme Bijlstraat’ van Louis Paul Boon door theaterbedrijf Bonheur o.r.v. Peter Sonneveld in eigen theater te Rotterdam t/m 15-11. Inl: www.bonheur.nl

Gestommel en voetstappen op trappen en zolder. Dan drie tiptop geklede heren, die voor een spierwitte wand en pal op het publiek verslag doen van de moord op een klein meisje, de maatschappelijke omstandigheden en het onderzoek.

Binnen luttele minuten twee werelden bijeengebracht: die van dode Eva’s armoedige buurt waar iedereen dicht op elkaar woont, en die van de klinische schouwing „moordend – kil / wetsdokters weten niet hoe zij op het lijk / een moord begaan”. Dankzij toneel en literatuur.

De Vlaamse schrijver Louis Paul Boon baseerde ’De kleine Eva uit de Kromme Bijlstraat’ op een waar gebeurde geschiedenis uit 1937. In 1954 publiceerde hij het uit bewaarde krantenknipsels en eigen commentaar gecreëerde gedicht in het avantgardistische tijdschrift Tijd en Mens. In 1957 kreeg hij er de Henriëtte Roland Holst-prijs voor vanwege de „waarachtig menselijke en maatschappelijke bewogenheid” die eruit sprak.

Bonheur heeft met een speciaal gevormde, ondiepe zaal, bijna uitsluitend tribune en een uiterst smal proscenium , een expressieve locatie geschapen. Het publiek bovenop een gebeuren waar iedereen zich toen ook al verlekkerd op stortte, terwijl helder wit licht net voor die afstand zorgt waarin de bittere ondertoon van Boon tot zijn recht komt.

Wonderlijk hoe eigentijds de interpunctieloze dichtregels van Boons ’prozaïsche poëzie’ of ’poëtisch proza’, zoals hij het zelf noemde, met zijn ironische woordspelingen en gedachtezijpaadjes gaan klinken. Lang voordat begrippen als tunnelvisie, faction of mediahype ingevoerd zijn, geeft Boon er fijntjes invulling aan.

Hoe snel een verdachte ’vogel’ wordt opgepakt en wordt veroordeeld; weliswaar niet voor deze moord maar voor toevallig nu ontdekte andere zaken. Zo heeft men gelukkig een dader maar, zo eindigt Boon, „buiten in de bleke regen / dwaalt een onbekende / in het oerwoud van bakstenen / en regenjassen”.

Treffend laat Boon zien hoe in de door instanties en kranten opgestookte kwestie ook de vader van Eva zijn five minutes of fame benut: „hij weet men luistert naar wie nooit geluisterd werd / neemt dit waar in dankbaarheid en breedsprakerige woorden / () en al wat hij niet wist en nimmer / weten zal vertelt hij nu en zweert het met toneelgebaren”.

Zo’n fragment krijgt even een theatraal accent, net zoals de wanhopige infantiliteit van de gedoemde verdachte. Voor het overige houden de acteurs, Michiel Bijmans, Joost Dekker, Ruurt de Maesschalk , het sober. Het is vooral de even zorgvuldige als lichtvoetige dictie die de wrange wendingen en nuances in de tekst zichtbaar maakt. Een discrete synthese tussen toneel en poëzie.

Ruurt De Maesschalck, Joost Dekker, Michiel Bijmans (v.l.n.r.) in De kleine Eva ( FOTO LEO VAN VELZEN)
(Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden