Licht op het eigen dansverleden

Baden in verblindend spotlicht, met de symfonie in C van Bizet vanuit de orkestbak, en dan Balanchine's genie tot leven wekken... De dansers van het Nationale Ballet willen niets liever, getuige de start van hun nieuwste seizoenprogramma in het Amsterdamse Muziektheater. Palais de Cristal, zoals Balanchine in 1947 zijn klassieke geschut op Bizets vierdelige symfonie noemde, schitterde waarlijk onder aanvoering van de koppels Sofiane Sylve-Cedric Ygnace, Anna Seidl-Raphael Coumes-Marquet, Larissa Lezhnina-Gael Lambiotte en Caroline Iura-Altin Alexandros Kaftira. Zij sleepten ook het corps de ballet in deze monumentale hulde aan Mr. B. mee.

Balanchine wilde vooral het opwindende genot van zuiver klassieke techniek voor spitzen en springkracht oproepen. Bij het wegpoetsen van symbolische of semi-religieuze pretenties liet hij geen facet van de Oude School (waar hij zelf uit voortkwam) onbenut. Maar aan al die facetten waarmee allegro vivo, adagio, allegro vivace zo vakkundig worden uitgemeten voegde hij ook het zo door hem bewonderde gejaagde Amerikaanse tempo toe. Onderwijl liet hij het architectonisch gebruik van een corps de ballet en chorusliners zien. Met dien verstande dat onder de barok-Europese kristalluchters de vrouwen de kunst van het draaien of balanceren op verstevigde teenpunten leerden, terwijl hun collega's overzee dat via punten onder de hielen deden.

Met de reprise van de tijdloze Symfonie in C laat het Nationale Ballet zien hoe bepalend het brein van Balanchine voor zijn eigen naoorlogse historie was: hij bevrijdde ballet van zijn mythologie. Maar niet alleen de neoclassicist Balanchine speelde die emancipatorische rol. Dat geldt ook voor de moderniste Martha Graham.

Ligt Amsterdam niet midden op de spil tussen Petersburg en Pittsburg? Die spilfunctie van HNB beseffend ijverde Eagling bij de Martha Graham trust om na 'Diversion of Angels' ook haar 'Acts of Light' te krijgen. Deze creatie uit 1981 op muziek van Carl Nielsen is misschien wel het lichtendste voorbeeld uit haar hele oeuvre, waarin Graham juist het mythisch-heroïsche gehalte van haar eigen symboolfunctie verheerlijkte. Staat de Symfonie in C voor de eeuwigheidswaarde van klassiek ballet, zo moest 'Acts of Light' de doorlichtende waarde van haar bijdrage aan de mondiale dans vereeuwigen. Kortom, Eros en Thanatos volgen elkaar processioneel op, in een quasi-Aziatisch ritueel, dat in een goudglanzende aubade aan Helios uitmondt.

Laat de combinatie Balanchine-Bizet de tutu's, spitzen en tunieken als een paleiszaal vol kristal fonkelen, de combinatie Graham-Nielsen speelt zich af onder de verzengende zon, in ceremoniële stoeten en magische cirkels in goudglanzende lycrapakken, natuurlijk op blote voeten. Hoezeer het ook te prijzen valt dat de balletdansers in Amsterdam zich aan Grahams zegeningen wagen, over de vereiste beheersing beschikken slechts enkelen.

Bij de meesten doet Grahams hiëroglyfische, vanuit het bekken gestuurde idioom nadrukkelijk opgeplakt aan, waardoor het ritueel kitscherig en soms zelfs tenenkrampend ouderwets wordt. Hoezeer neoclassicisme en modernisme elkaar toch in mimische expressie bevruchten bewees Krysztof Pastor met zijn 'Bitter Sweet'. Deze Poolse ex-danser van HNB, die als freelancer al van Washington tot Perth en Litouwen zijn sporen verdiende, blijkt daarbij een volgeling van Henryk Tomaszewski. In zijn verbeelding van Bela Bartóks sonate voor twee piano's en slagwerk vertaalt hij het daarin oplaaiende vuur semi-abstract, getuige het decor met twee niveau's voor de musici onder een spiegelend paneel. Via een paal en een geribbeld gevaarte in de vorm van een golf glijden Robert Bell en Sofiane Sylve naar de rood gloeiend stroom op de vloer. Demonische krachten nemen er bezit van hen en dompelen elkaar kopje onder, in heftig erotisch expressionistisch getreiter. Drie dansparen in oranje-paars stoken de haat-liefde-dialoog nog eens letterlijk op. Uiteindelijk laten de vier muzikanten de Hongaar Bartók winnen in deze Oost-Europese wedstrijd, maar Pastor geeft zijn acht dansers niet zomaar gewonnen, vooral door het laaiende duel van Bell en Sylve. Tot een vlammend betoog over dans in muziek kwam deze eruptie niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden