Portret

Liberia moet verder zonder zijn nobelprijswinnares

Verkiezingsposters op een muur in Monrovia, de hoofdstad van Liberia. Vandaag kiest het Afrikaanse land een nieuwe president. Beeld EPA

De Liberianen gaan vandaag naar de stembus. President Ellen Johnson Sirleaf stelt zich niet herkiesbaar.

Afrika's eerst gekozen vrouwelijke president gaat met pensioen. Na twaalf jaar draagt Ellen Johnson Sirleaf het leiderschap van Liberia over aan de winnaar van de verkiezingen. Ze herstelde de vrede in het door burgeroorlog verscheurde land maar werd ook beschuldigd van nepotisme.

Zelf vindt ze dat ze het naar omstandigheden heel aardig heeft gedaan. "Deze verkiezingen zijn de eerste in Liberia waarin de politieke macht op vreedzame en democratische wijze overhandigd wordt van een gekozen leider naar een gekozen opvolger", zei ze onlangs voor de algemene vergadering van de VN.

Hoor mijn gebrul

Na haar verkiezingszege in 2005 riep ze tot een feestvierende menigte in de hoofdstad Monrovia: "Ik ben een vrouw, hoor mijn gebrul." Vrouwen in Liberia en in Afrika hoopten dat de kleine, frêle Johnson Sirleaf de wereld zou laten zien dat vrouwen aan de leiding een positief verschil kunnen maken.

Kort na haar beëdiging liet ze verkrachting definiëren als misdaad wat tot dan toe niet het geval was. Tijdens twee perioden van burgeroorlog in het land was seksueel geweld aan de orde van de dag en bleef ongestraft. Toch laten ouders, meestal gedwongen door armoede, verkrachtingen van hun dochters vaak afkopen. Naar de rechter stappen is nauwelijks een alternatief omdat slechts twee procent van de verkrachters wordt veroordeeld. Voor haar inzet voor vrouwenkwesties in Liberia ontving Johnson Sirleaf in 2011 de Nobelprijs voor de Vrede die ze deelde met twee andere vrouwen.

Ellen Johnson Sirleaf. Beeld EPA

De scheidende president heeft als voorbeeld gediend voor Liberiaanse vrouwen om de politiek in te gaan. De 16 procent vrouwelijke parlementariërs van dit moment is het hoogste ooit in het land. In de presidentsverkiezingen van nu is één van de twintig kandidaten een vrouw: Macdella Cooper. Zij bewondert de president maar vindt dat ze nog iets meer had kunnen doen voor vrouwenrechten. "Ze heeft een proces gestart maar er is meer werk aan de winkel", zei ze onlangs op een campagnebijeenkomst. "Toch heeft Johnson Sirleaf veel gedaan om van Liberia een vreedzaam land te maken."

Meer doen

Liberia was kapot na twee rondes van burgeroorlog die samen 14 jaar duurden en eindigde toen Johson Sirleaf in 2005 aan de macht kwam. Een kwart miljoen mensen kwam om, een miljoen sloeg op de vlucht en legers jongeren die nooit naar school waren geweest werden nietsontziende strijders. Johnson Sirleaf heeft rust en vrede geschapen. Maar ze geeft zelf toe dat ze meer had kunnen doen.

Wel oogstte ze groot succes in 2010 toen het land 4,6 miljard euro schuldenverlichting kreeg. Liberia kwam aanvankelijk niet in aanmerking voor zo'n verlichting omdat de kredietwaardigheid veel te laag was. Het lukte Johnson Sirleaf waarschijnlijk omdat ze haar contacten gebruikte uit de tijd dat ze als econome werkte bij de Wereldbank.

De president die binnenkort afscheid neemt, kwam ook obstakels tegen. In 2013 kelderden de wereldprijzen van de twee belangrijkste exportproducten: ijzer en rubber. De economie zakte verder in toen ebola de kop opstak in Liberia. Met zo'n 50 artsen op een bevolking van 4,5 miljoen kon de epidemie aanvankelijk ongehinderd om zich heen grijpen. Bijna 5000 mensen stierven in Liberia, het hoogste aantal in de drie getroffen landen in West-Afrika. Critici vroegen Johnson Sirleaf waarom de gezondheidszorg tijdens haar ambtstermijn niet noemenswaardig was verbeterd.

Wat haar ook stevige kritiek opleverde waren de functies van twee van haar zonen bij de overheid. Eén is vicegouverneur bij de Centrale Bank en de ander was hoofd van de nationale oliemaatschappij. De nu 79-jarige Johnson Sirleaf haalt daarover haar schouders op. Ze wijst erop dat de zoon bij de Centrale Bank de functie al had voordat zij president werd en de ander had nu eenmaal goede contacten had in de oliewereld. Ondanks haar inzet voor een democratische samenleving ontkwam ze blijkbaar niet helemaal aan de arrogantie van de macht.

De opvolger

Liberianen hebben vandaag de keuze uit maar liefst twintig kandidaten voor het presidentschap. Het handjevol echte kanshebbers krijgt waarschijnlijk niet de vereiste meerderheid. Een tweede ronde is daarom vrijwel zeker.

George Weah, gelauwerd internationaal ex-voetballer, was in de twee voorgaande verkiezingen de naaste rivaal van de scheidende president Sirleaf. Maar Liberianen twijfelen aan zijn keuze voor zijn vicepresident: Jewel Howard Taylor. Zij is de ex-vrouw van Charles Taylor, de krijgsheer die een gevangenisstraf van 50 jaar uitzit in Groot-Brittannië voor oorlogsmisdaden begaan in Sierra Leone.

Krijgsheer Prince Johnson, een andere kandidaat, is bekend vanwege een video waarop te zien was hoe hij bier drinkend zijn aanhangers opdracht gaf president Samuel Doe te vermoorden.

Dan zijn er nog Joseph Boakai, de huidige vicepresident, en Benoni Urey, de rijkste man van Liberia.

Er dingt slechts één vrouw mee: Macdella Cooper. De voormalige mannequin is vooral bekend als ex-vriendin van Weah.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden