Liberale 'Duitser' Iohannis gaat nu Roemenië runnen

Tegen alle verwachtingen in, verliest sociaal-democraat Ponta verkiezingen

Volstrekt onverwacht heeft de outsider Klaus Iohannis gisteren de presidentsverkiezingen in Roemenië gewonnen. Geholpen door een enorme opkomst versloeg hij de gedoodverfde winnaar, sociaal-democraat Victor Ponta.

Iohannis, een liberaal, maakte naam door als burgemeester de stad Sibiu efficiënt te runnen. De bewoners waren zo tevreden dat hij drie keer met grote meerderheid werd herkozen. Iohannis, een etnische Duitser, laat zich graag voorstaan op zijn Saksische afkomst en belooft een sobere 'Duitse aanpak': "Minder show, minder herrie en concrete oplossingen".

Maar ook hij had de afgelopen weken nauwelijks kunnen dromen van zijn succes tegen de almachtige Victor Ponta, zittend premier en leider van de sociaal-democratische PSD. Deze hervormde communisten domineerden Roemenië van de val van dictator Ceaucescu in 1989 tot 2004. Toen kozen kiezers voor een breuk met de door schandalen geplaagde PSD en opteerden voor de liberaal Traian Basescu als president.

Na tien jaar Basescu zagen de sociaal-democraten nu hun kans om hun dominantie te herstellen. Het parlement hadden ze sinds 2012 al stevig in handen, toen de jonge Ponta, destijds pas 39 jaar, premier werd.

Hij gold als de belofte van een nieuwe generatie. Ponta stond voor de nieuwe PSD, schoon en fris. Kiezers haddden genoeg van een roerige periode met instabiele kabinetten van een liberaal-rechtse coalitie en de jonge Ponta was een aantrekkelijk alternatief. Vol zelfvertrouwen beloofde hij een stabiele koers en het aanpakken van 'sociaal onrecht'.

Dat duurde niet lang. Al in zijn eerste weken als premier toonde Ponta een ander gezicht. Hij onderdrukte hardhandig een schandaal wegens vermeend plagiaat in zijn dissertatie en probeerde de media onder zijn controle te brengen.

Bij dat alles toonde hij weinig respect voor de rechtsstaat. Regels die hem niet uitkwamen, leken er vooral te zijn om te worden aangepast. Het leidde tot grote zorgen binnen de Europese Unie over de rechtsstaat in Roemenië. Sommige critici spraken ronduit over een staatsgreep.

Bovenal kreeg Ponta het al gauw aan de stok met president Basescu. Hij liet het parlement een afzettingsprocedure tegen de president beginnen en poogde een referendum over diens ontslag naar zijn hand te zetten. Het mislukte, de kiezer dwong Basescu en Ponta tot twee jaar cohabitatie.

Iohannis speelde vorige week in het verkiezingsdebat in op die zorgen: "Ik vertrouw hem gewoon niet", zei hij over Ponta die tegenover hem zat. "Zeker niet als het gaat om rechtspraak en respect voor de wet." Ponta liet het echter van zich afglijden met een typerende repliek: "Dat is een leugen, een campagnetruc."

Daar leek de premier het mee te gaan redden. Alle peilingen gaven hem een duidelijke voorsprong op Iohannis. Maar dat was buiten de ongekend hoge opkomst van 65 procent gerekend. Roemenen, vooral honderdduizenden stemgerechtigden in het buitenland, stonden gisteren in lange rijen bij de stembureau's, wellicht omdat ze Iohannis' zorgen deelden. De burgemeester van Sibiu aanvaardde deze enorme opkomst in dankbaarheid.

Voor Ponta was de pil bitter: "Het volk heeft altijd gelijk", zei toen hij zijn nederlaag toegaf. Of hij zin heeft om als premier opnieuw een cohabitatie aan te gaan na het fiasco met Basescu liet hij zich niet over uit. Evenmin of zijn partij hem daartoe de gelegenheid gaat geven. Maar wie er straks ook premier is namens de PSD, hij zal de macht met Iohannis moeten delen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden