Libanon rekent af met zijn Khomeini-verleden

BAALBEK - Van de religieuze school waar de Libanese sji'itische sjeik Sobhi Toefaili zich in de nacht van vrijdag op zaterdag een paar uur ophield met zijn handlangers, voor hij vluchtte, is weinig over.

De ruïnes getuigen van het einde van een tijdperk. Opnieuw is er hard afgerekend met een van de corifeeën van de Libanese burgeroorlog, nadat het Libanese leger en de geheime dienst eerder vooral leiders van christelijke milities hadden aangepakt.

Sobhi Toefaili was een boegbeeld van het sji'tische fundamentalisme à la Khomeini, toen zich dat op zijn hoogtepunt bevond, tijdens de Libanese burgeroorlog in de jaren '70 en '80. Toefaili leidde de sji'tische Hezbollahpartij in een periode dat zijn aanhangers in de hele wereld bekendheid verwierven door buitenlanders te gijzelen en aanslagen te plegen op Amerikaanse en Franse militairen in Beiroet.

Dit weekeinde viel het doek voor Toefaili, die niet alleen in Libanon uit de tijd was geraakt, maar zelfs was uitgekotst door zijn voormalige Iraanse broodheren. Het Libanese leger, tijdens de burgeroorlog een bespotte speelbal van de milities, haalde zijn gram met een hoeveelheid geweld dat er niet om loog.

De muren van Toefaili's schoolgebouw staan nog overeind, maar vertonen enorme gaten waar het betonvlechtwerk in krullen uitsteekt. Het dak van de moskee van de school heeft ook een paar voltreffers gehad. Het zonlicht weerkaatst in het koper van de kogelhulzen die met honderden tegelijk liggen verspreid. Zelfs de Romeinse tempel van Baalbek, een andere ruïne op nog geen 600 meter afstand van de school, verkeert in een betere staat.

In de omgeving van Baalbek, bekend om haar Hezbollah-aanhang, kijkt het leger alle auto's na bij wegversperringen. Een ieder die er Hezbollah-achtig uit ziet, wordt gefouilleerd. Er Hezbollah-achtig uitzien, dat doet iedereen hier.

Korte baardjes, scheiding naar rechts, donkere trainingspakken, een zilveren pinkring en geblindeerde BMW's. Het leger wil voorkomen dat de sjeik naar Beiroet wordt gesmokkeld. Ze heeft 3000 soldaten gestuurd met tanks en vrachtwagens.

Opium

Ze zijn van plan een tijdje te blijven, getuige de houten wachthuisjes die ze meeslepen. Maar van Toefaili geen spoor. De Bekaa-vallei, waar de sjeik zijn bolwerk heeft, is een van de armste en desolaatste gebieden van Libanon. Beiroet ligt 80 kilometer verderop, achter een bergrug, en daar blijft het geld ook steken, want de bevolking - voornamelijk boeren - is erg arm. Tijdens de burgeroorlog was er nog de lucratieve hasj- en opium-handel maar daarna moesten de boeren overgaan op aardappels. De sjeik heeft ook wel een beetje gelijk als hij zegt dat de regering het gebied negeert. Toefaili lag al lang in de knoop met zo'n beetje iedereen, behalve een groepje aanhangers dat hem al sinds begin jaren '80 volgt. De toen 30-jarige sjeik kwam toen terug uit Iran, waar hij 9 jaar studeerde onder hodjatolislam Ali-Akbar Mohtasjemi, de latere minister van binnenlandse zaken en iemand van de harde lijn.

Toefaili richtte een partij op die als doel had om van Libanon een islamitische staat te maken, en de Israeliërs uit het Midden-Oosten te werken. Hij noemde de partij 'de Partij van God', Hezbollah. Hij was hoofd van de partij tijdens de ontvoeringen van buitenlandse gijzelaars en de autobommen op de Amerikaanse ambassade en het hoofdkwartier van de mariniers. Maar Toefaili's plannen passen niet meer in het huidige Libanese politieke klimaat. Zelfs zijn eigen partij-genoten kregen ruzie met hem omdat hij te radicaal was. Dus werd de 49-jarige Toefaili vorige week uit Hezbollah gezet. “Hij een ander pad heeft gekozen”, was de officiële verklaring van de partij. Maar in feite is Hezbollah zelf een andere richting ingeslagen, terwijl Toefaili vasthoudt aan de oude idealen. Hij wil met alle geweld die islamitische staat, naar Iraans voorbeeld. Dat kostte hem al in 1989 het voorzitterschap van de partij. De huidige partijchef, Hassan Nasrallah, gelooft ook vurig in een islamitische revolutie, maar een revolutie die is aangepast aan de Libanese situatie, dus democratisch. Nasrallah is een man van het compromis. Niet te veel schoppen tegen de Iraniërs, want daar komt het geld vandaan, niet te veel ruziën met de Syriërs, want die staan toe dat je door kunt gaan met vechten tegen Israël in het zuiden van Libanon, en niet te vervelend tegen de Libanezen, want dan heffen die de partij op.

Toen Hezbollah in 1992 meedeed aan Libanon's eerste parlementsverkiezingen in 20 jaar, en prompt 12 van de 128 zetels won, was wat betreft Toefaili de boot aan. Hij trok zich terug in Baalbek, en ging door met zijn eigen idealen. Bijna iedereen aasde op de man. De Libanese regering kon hem niet uitstaan vanwege zijn aanvallen op het economische en politieke beleid en zijn dreigement de bevolking tot revolutie op te roepen. Het leger had nog een appeltje met hem te schillen in verband met een brigade-commandant en een paar soldaten die in 1993 door aanhangers van Toefaili werden doodgeschoten. Hij ontkwam maar net aan de doodstraf. Hezbollah-chef Nasrallah, die voortdurend werd gedwarsboomd in zijn poging om de partij te beheersen, zag hem liever gaan dan komen. En de Iraniërs konden ook weinig beginnen met deze geestelijke, die niet (meer) naar hen luisterde.

Dus toen Iran, in samenspraak met de Syriërs, Hezbollah het groene licht gaf om Toefaili eruit te gooien, was het een kwestie van tijd wie het eerste de sjeik te grazen zou nemen. Het werd het Libanese leger. Al na vijf dagen kwam het in actie.

De militairen omsingelden de school waar Toefaili een bijeenkomst hield en hadden enkel een excuus nodig om met schieten te beginnen. Volgens de officiële verklaring vielen aanhangers van Toefaili drie wegsversperringen van het leger aan. Het valt niet na te gaan, want alle kantoren van Toefaili zijn gesloten door de regering. Zijn aanhangers zijn gearresteerd en Toefailli is verdwenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden