Libanon is meer dan ooit één

Het mondaine uitgaansleven in de Libanese hoofdstad Beiroet kwam even tot stilstand, na de moord op ex-premier Rafik Hariri, begin deze week. Nu is de vraag of Beiroet mondain blijft. Dat hangt af van de Syriërs. De Libanezen willen in elk geval niet meer terugvallen in burgeroorlog.

Het is nu even stil in Monot, de hipste buurt van Beiroet en de uitgaanswijk bij uitstek voor Libanezen van alle religies. Drie dagen van nationale rouw hebben de talrijke cafés, nachtclubs en restaurants stilgelegd. Maar vanavond gaan de deuren weer open en komt men weer swingen. Althans, dat hoopt Rami, eigenaar van '1975', een bizarre tent met de burgeroorlog als thema. Tussen de zandzakken en kogelgaten in de muren rennen serveersters in camouflage rokjes af en aan met drankjes. ,,Na drie dagen alleen maar klassieke muziek op de radio zijn we weer toe aan wat verzet. Althans, dat hoop ik.''

Gloednieuwe Ferrari's banen zich een weg door het drukke verkeer in de Libanese hoofdstad. Het nachtleven is bruisend en het ene restaurant na het andere opent zijn deuren.

De gerestaureerde binnenstad -een van de projecten van de vermoorde miljardair Rafik Hariri -is een aaneensluiting van chique winkels, banken en eethuisjes, in een luxueuze mediterrane architectuur. Romantische zandstenen façades met smeedijzeren balkonnetjes, afgewisseld met strak staal, glas en marmer.

Veel Arabische toeristen mijden sinds de 11de september westerse landen, en geven nu in Beiroet hun geld uit. Vorig jaar kwamen hier anderhalf miljoen toeristen, een record. Van top tot teen gesluierde dames uit Oman slenteren tussen de zonverbrande Libanese meiden in minuscule topjes. En het cliché van 's ochtends skiën en 's middags zwemmen klopt nog steeds. Jules (28), uit Engeland, is voor de sneeuw gekomen. ,,Ja, klinkt gek, maar de sneeuw is perfect. Het nachtleven is goed en er is genoeg te zien. Het is duurder dan Oostenrijk, maar ook veel interessanter.''

Er is een Hard Rock Café, StarBucks, McDonald's, Gucci en Cartier hebben er vestigingen, en gigantische supermarkten schieten als paddestoelen uit de grond. Beiroet is back in business, lijkt het.

,,Dat was het geval, ja'', zegt

Adnan el-Hage, de economische columnist van het linkse dagblad as-Safir. ,,De economie was met vijf procent gegroeid. Allerlei calamiteiten in de wereld brachten bij ons geld binnen. 11 september, de oorlog in Irak, bomaanslagen in Egypte, moeilijkheden in de bezette gebieden. Er werd dit jaar zelfs gerekend op een groei van 21 procent in de toeristenindustrie vanwege de tsunami!''

Maar de moord op Rafik Hariri was Libanons eigen tsunami. ,,Deze economie steunt op Hariri. Alle investeerders zaten te wachten op de verkiezingen van mei, want dan kwam hij weer in de regering. Dat is een potentiële anderhalve miljard dollar die we gaan mislopen. Er staat hier ruim 10 miljard op de bank van buitenlanders. Dat kan er afgehaald worden. We zitten met een schuld van 40 miljard dollar, een begrotingstekort van 2 miljard, de situatie is zo erg dat de regering nog niet eens met een begroting is uitgekomen. Sinds september wordt er op een maandbasis gewerkt. De regering heeft sociale uitkeringen niet betaald, de gezondheidszorg niet, enkel de salarissen worden uitgekeerd.''

Hoe ziet hij de toekomst van Libanon? ,,Dat ligt eraan of de Syriërs zich vrijwillig terugtrekken of niet.'' Hij wil zich niet uitlaten over een al of niet vreedzame terugtrekking. ,,Kijk maar naar wat de investeerders gaan doen de komende maanden; daar ligt je antwoord.''

De Libanezen zijn terneergeslagen. Het Phoenicia en het Monroe, twee van de grootste hotels aan de kust, zijn in één klap niet alleen hun ramen, maar ook hun klanten kwijtgeraakt. ,,Dit is een ramp. We moeten het hebben van toeristen. Vorig brachten die een miljard dollar binnen'', vertelt de manager van het Riviera Hotel, op een kilometer afstand van de 15 meter diepe krater waar Hariri werd opgeblazen. Hij zit voor zijn lege hotel. ,,We moeten rekening houden met 70 procent minder omzet. Totdat er duidelijkheid is over wat er gaat gebeuren met de Syriërs, blijft iedereen weg. Dit wordt een slecht jaar voor de Libanezen.''

En hoe zit het met de Syriërs? Die krijgen er deze week ongenadig van langs. Van de Amerikanen, de Fransen, maar voor het eerst ook openlijk van de Libanezen. De relatie met Syrië was nooit echt goed, maar is sinds de aanslag van maandag vijandiger dan ooit. Walid Joemblat voorspelde in oktober al dat autobommen ieder die zich openlijk opstelde tegen de Syrische inmenging zouden treffen. ,,Ik zei tegen Hariri: wie wordt het, jij of ik?'', zei de druzenleider in een tv-interview.

'En Syrië, wie wordt de volgende?', stond op een bord tijdens de begrafenis van Hariri. Het vervloeken van Syriërs was al een nationale sport, maar nog nooit zo openbaar. Dat is nu veranderd. 'Syriërs oprotten', staat er op de spandoeken.

Wat die veel besproken 'Syrische greep op Libanon' precies inhoudt, is op het eerste gezicht moeilijk te zien. Syrische soldaten hebben zich al twee jaar geleden uit Beiroet teruggetrokken. Maar in de gebieden ten noorden van Beiroet en in de oostelijke Bekaavallei, zie je nog regelmatig Syrische legertrucks met pakken brood, die zij onder de naar schatting 15000 manschappen distribueren.

De echte invloed vindt plaats achter de schermen. De Syriërs zijn de politieke makelaars. Toen de pro-Syrische president Emile Lahoed vorig jaar besloot dat hij nog wel een tijdje aan wilde blijven na zijn zesjarige termijn, werd de Grondwet met wat Syrische 'hulp' aangepast. Syrië bepaalt de politieke lijn, zorgt ervoor dat Hezbollah aan de grens met Israël bewapend blijft en likt volgens velen zoveel room van de taart, dat de Libanezen met het korstje blijven zitten.

Daarnaast bevinden zich tussen een half en anderhalf miljoen Syriërs -afhankelijk van wie de cijfers verstrekt- in Libanon die karweitjes opknappen waar Libanezen zelf weinig zin in hebben. De vuilnismannen zijn Syrisch. De bouwvakkers, de pompbediendes, de straatverkopers en de seizoenarbeiders in de landbouw, allemaal komen ze uit Syrië.

Een direct resultaat van de bomaanslag van maandag is dat afgelopen week al die Syriërs uit het straatbeeld zijn verdwenen. De rijdende marktkarretjes, de straatvegers, ze zijn weg. Anwar (43), een aannemer die 37 Syriërs in dienst heeft, heeft zijn bouwplaats stil moeten leggen: ,,Ze zijn doodsbang, ze komen de keet niet uit.'' Fadi (34) heeft een broodjeszaak in de stad, en meldt terloops dat een van zijn werknemers, een Syriër, dinsdag is aangevallen. ,,Tja, dat is het risico, het is hun eigen regering die dat doet.'' Ook rijdt er op de vuilnisauto's nu een Libanees mee, die met de Syriërs uitstapt. Persvoorlichter Naos van het vuilophaalbedrijf Sukleen kan er niks over zeggen. ,,Op dit moment is alles een beetje gevoelig.''

Toch heeft de dood van Hariri ook een positief effect. Michael Young, journalist voor het Engelstalig dagblad The Daily Star, schrijft: ,,Of ze het nu wel of niet hebben gedaan, is onbelangrijk. We kunnen de Syriërs bedanken dat we het nu eindelijk allemaal ergens over eens zijn.''

Slechts weinig Libanezen vrezen dat het land weer in een burgeroorlog terugvalt. ,,De begrafenis heeft dat bewezen'', zegt Fadi Fawaz, de manager van de bank die tijdens de aanslag van maandag al haar ruiten kwijtraakte. ,,Werkelijk iedereen liep mee. De christenen, de druzen, de sjiieten en de soennieten, iedereen was er. Mannen, vrouwen, kinderen, echt iedereen. Ik denk dat dit juist iets is waarop alle Libanezen zeggen: 'Nee, nu is het echt genoeg. Dit willen wij niet meer'.''

Lina, lerares en moeder van twee kinderen, liep ook mee tijdens de begrafenis. ,,Het heeft mij verbaasd hoe alle partijen bij elkaar staan nu. De vijand komt van buiten, niet van binnenuit.''

Christenen zijn doorgaans wat minder optimistisch. De versterkte positie van de moslims, met wie ze sinds 1990 in het parlement de macht half om half moeten delen, is sommigen een doorn in het oog. Er wordt nog vaak gesproken over 'zij aan de andere kant', over de moslims in West-Beiroet.

Toch lijkt ook in 'oost' de moord op Hariri iets los te hebben gemaakt, als je de e-mail mag geloven die in Oost-Beiroet de ronde doet: ,,Gisteren heb ik eindelijk het Libanon van mijn dromen gezien. Gisteren ben ik de straat opgegaan met Mohammad, Joseph, Jean Pierre en Ali, (duidend op de verschillende religies, red.) zonder dat iemand mij vertelde dat wij niet met elkaar kunnen opschieten. Gisteren hoorde ik de gebedsoproepers en de kerkklokken samen uiting geven aan hun solidariteit. En vandaag beginnen we samen te vechten voor ons land, onze toekomst.''

De graven van de oud-premier en zijn zeven lijfwachten zijn tot een bedevaartsoord verheven door Libanezen uit alle confessies. Hariri is door zijn familie begraven op het Plein der Martelaren. Dat daar geen begraafplaats is, was blijkbaar geen probleem.

De symboliek ontgaat niemand. Het plein is vernoemd naar de 21 Libanezen die hier in 1916 werden gefusilleerd nadat zij zich tegen de Turkse bezetters hadden uitgesproken. Nu liggen er zeven nieuwe martelaren die, naar men hoopt, de laatsten zullen zijn in de strijd tegen de Syrische bezetter.

De pro-Syrische regering van Libanon had het waarschijnlijk liever anders gehad, maar houdt voorlopig haar mond dicht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden