Libanon / Achter de schermen van Hezbollah

Hezbollah voert in Libanon een oorlog in opdracht van Iran, zeggen de VS en Israël. Dat er nauwe banden zijn is duidelijk, maar heeft Iran de Libanese groep echt aan een lijntje?

Voor meer artikelen over dit onderwerp: www.trouw.nl/libanon

’Israël heeft door Libanon aan te vallen de knop omgedraaid voor zijn eigen vernietiging”, zei de Iraanse president Ahmadinejad zondag in Teheran. De Israeliërs kunnen maar beter hun biezen pakken, waarschuwt hij. Eerder al zei hij dat Israël van de kaart moet verwijzen.

Met dit soort woorden speelt de president politici en analisten in de kaart, die Iran ervan beschuldigen Hezbollah aan een lijntje te hebben. In feite voert Iran via Hezbollah een war by proxy, een oorlog bij volmacht, in Libanon, zeggen Washington en Jeruzalem.

Zowel Iran als Hezbollah ontkent dat, maar feit is dat Teheran vroedvrouw is geweest bij de geboorte van Hezbollah, tijdens de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon in de jaren tachtig. En dat de Iraanse revolutionaire garde de groep met enkele duizenden troepen jarenlang van dienst is geweest. Die nauwe samenwerking bestaat tot op de dag van vandaag, zeggen de Amerikanen en Israëliërs. Iran financiert Hezbollah jaarlijks met miljoenen oliedollars, levert de groep wapens en neemt de belangrijke beslissingen, stellen zij.

In reactie daarop zegt Hezbollah dat dit alleen maar wordt beweerd om de groepering te dwingen zich te ontwapenen. Iran levert alleen ’morele en politieke’ bijstand, zegt Hezbollah zelf.

„Dat is een halve waarheid”, zegt Mahan Abedin van het Centrum voor de Studie van Terrorisme in Londen. „Want Iran kan niet ontkennen dat het Hezbollah raketten levert.”

Toch loopt Hezbollah niet aan de leiband van Teheran, zegt de Britse analist van Iraanse afkomst. „Na het vertrek van de Israëliërs uit Zuid-Libanon heeft Hezbollah een transformatie doorgemaakt. Van islamitische militie is het een politiek fenomeen geworden. Doordat de organisatie in het Libanese parlement en regering zit, zijn de banden met het buitenland minder sterk geworden”. Hezbollah laat zich niet meer alles voorschrijven, stelt hij, „het is nu een onafhankelijke organisatie, met weliswaar sterke Iraanse en Syrische invloeden.”

De groep ontvangt Iraanse Fadj-raketten, in het geheim en meestal via Syrië. Maar bij de lancering daarvan heeft ze geen Iraanse hulp nodig. „Het zijn simpele raketten, geen geleide raketten waarvoor extra kennis nodig zou zijn.”

Hezbollah heeft z’n militaire kennis gekregen van de Iraanse revolutionaire garde, zegt hij, maar heeft die hulp niet meer nodig. Kennis wordt nu intern ontwikkeld en doorgegeven aan nieuwe rekruten. De meeste gardisten sindsdien vertrokken, meent hij.

Toch springen de nauwe banden met Iran nogal in het oog. Wie voor de Israëlische bombardementen de sjiitische wijken in Beiroet bezocht, of de Hezbollah-dorpen in Zuid-Libanon, kon de metershoge portretten van de Iraanse geestelijke leiders Khomeini en Khamenei niet missen. Vaak hingen ze naast die van Hezbollah-leider Hassan Nasrallah, net als zij getooid met de tulband van de sjiitische geestelijken. Diezelfde Nasrallah waarschuwde Israël vorige week nog dat het vecht ’tegen de zonen van Mohammed en Ali, en Hassan en Hoessein, en het huishouden en de vrienden van de profeet Mohammed’. Ali, de schoonzoon van de profeet, en zijn zonen Hassan en Hoessein, zijn de vaders van de sjiitische islam. Nasrallah waarschuwt Israël hiermee dat het met sjiieten te maken heeft die bereid zijn als martelaar te sterven. Dat soort taal kennen we vooral uit Iran.

Mahan Abedin noemt Hezbollahs staat in de staat in Libanon dan ook ’een kopie van de islamitische republiek in Iran’. Kijk, zegt hij, Iran heeft na 1979 geprobeerd de islamitische revolutie te exporteren naar andere sjiitische gemeenschappen in de wereld. „En eigenlijk is dat alleen in Libanon gelukt.” Hij denkt dat daarbij meespeelt dat veel sjiieten in Libanon van origine Iraans zijn, ze stammen af van Perzen die in de 16de eeuw hun land ontvluchtten. „Ze zijn dus tot in het diepst van hun DNA verbonden. Daar is geen onderzoek naar gedaan, maar je ziet veel overeenkomsten in de cultuur en de taal.”

Bovendien is de huidige Iraanse ayatollah Khamenei de geestelijk leider voor alle sjiieten die achter het principe van de velayat-e vaqih staan, het leiderschap van de geestelijkheid, zegt Abedin. Dus ook voor de sjiieten van Hezbollah. „Maar het is niet zo dat Khamenei ze kan vertellen wat te doen. Dat doet hun eigen leider, Nasrallah.”

Anderzijds heeft de zusterorganisatie van Hezbollah in Teheran verklaard dat ze 2000 strijders klaar heeft staan om naar Libanon te vertrekken. Die wachten op een opdracht van geestelijk leider Khamenei. Maar die is niet te verwachten, de Iraanse regering wil niet in de oorlog worden getrokken.

Ook Hezbollahs goede werken krijgen steun uit Iran. De bonyads, welzijnsfondsen die Iraanse geestelijken leiden, sturen miljoenen voor de ziekenhuizen, scholen en hulp aan burgers naar Libanon.

Iran maakt overigens absoluut geen geheim van zijn steun aan groepen als Hezbollah en de Palestijnse Hamas, die het als legitieme verzetsgroepen ziet. Vrijwel jaarlijks zijn er conferenties met de leiders, laatstelijk waren die in april allemaal aanwezig bij Irans conferentie voor de Palestijnen. Iran maakt als niet-Arabisch land – het is Perzisch – graag goede sier met die steun aan Arabische bewegingen.

Dat past in het Iraanse streven zijn macht in de regio uit te breiden. Abedin stelt dat die macht sinds 11 september alleen maar is gegroeid, „zonder dat Teheran er iets voor hoefde te doen. Dat komt door het wegvallen van de Taliban in Afghanistan en Saddam Hoessein in Irak. In feite is er een as Teheran-Beiroet ontstaan, een sjiitische gordel.” Die loopt via de sjiieten die de Iraakse regering leiden en de alevieten (een liberale afsplitsing van de sjiieten) van de Assad-familie in Syrië naar Libanon.

Daarmee heeft Iran dus een belang in de strijd in Libanon, namelijk om die as te bestendigen. Toch denkt Abedin dat Iran de oorlog zelf niet heeft gewild omdat die te riskant is. „Als Hezbollah wordt verslagen, verliest Iran een belangrijk instrument van zijn buitenlands beleid. Voor Iran is Hezbollah van groot belang om een machtsbalans in de regio te bereiken.” Nu is die er niet: aan de ene kant staat het militair sterke Israël dat de VS achter zich weet, aan de andere kant de tandeloze tijgers van de Arabische staten.

Maar wat te denken van het veelgehoorde Amerikaanse argument dat Iran Hezbollah tot de strijd zou hebben aangezet, omdat die de aandacht afleidt van de onenigheid over het Iraanse nucleaire programma? Abedin doet dat wat geïrriteerd af als ’partijdige onzin’. „Dat werkt zo toch niet! Die ruzie en dat nucleaire programma gaan daar niet door weg.”

En ook de suggestie dat de twee door Hezbollah ontvoerde Israëlische militairen naar Iran worden overgebracht, wijst hij af. „Iran probeert z’n handen niet vuil te maken. Dat blijft juist zo ver mogelijk weg van de strijd.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden