'Liaisons' heeft lak aan de tijd en overtuigt

Herhalingen in Gent op 19, 21, 26 en 29 december; in Antwerpen op 8, 10, 12, 15 en 18 januari.

Critici, progressief of niet, roeren zich echter nooit op een première-avond en sparen hun gal op, zodat de ontvangst van het première-publiek tamelijk welwillend overkwam. Het was een opera voor het publiek en niet voor de critici. Zou het zo niet altijd moeten zijn?

Swerts' vermoeden omtrent de receptie van de critici kreeg een sarcastische visualisatie in de laatste scène van de twee uur en dertig minuten durende opera. Die scène speelt in de Parijse Opéra waar La Marquise de Merteuil (met giftig genoegen en stralende stem gezongen door Marilyn Schmiege) ontmaskert wordt als een venijnige intrigante en het boe-geroep van de koorleden over zich heen krijgt. Stoutmoedig schrijdt de markiezin naar de toneelrand en roept uitdagend: “Hé bien, périssons!” (Dan maar ten onder gaan). Meteen daarna mochten Swerts en librettist Dirk Van der Cruysse naar de toneelrand komen om als eersten het publiek te trotseren; geen boe-geroep!

'Les Liaisons dangereuses' is gebaseerd op de gelijknamige briefroman van Pierre Choderlos de Laclos uit 1782. Een onthullende kijk op de normen en waarden van het ancien régime vlak voor de Franse revolutie. La Marquise de Merteuil en Le Vicomte de Valmont zijn in die roman verwikkeld in een gevaarlijk spel met de gevoelens van anderen. Verleiding, puur voor het eigen genoegen staat voorop en in een duivelse intrige (waarin ook nog echte liefde een rol speelt) richten ze diverse mensen bewust ten gronde. Een dramatisch sterk gegeven, dat eerder al de basis vormde voor twee succesvolle films: 'Valmont' van Milos Forman en 'Dangerous Liaisons' van Stephen Frears. Die laatste film (harder en schrijnender dan 'Valmont') overtuigde intendant Marc Clémeur dat het gegeven zich uitermate leende voor een opera, maar iemand anders ging hem daarin voor. In 1994 ging bij de San Francisco Opera 'The Dangerous Liaisons' in première. Het Engelstalige libretto was van Philip Littell en de - volgens recensenten - ouderwets-aandoende muziek van Conrad Susa.

Post-Pucciniaans zou je de partituur van Swerts kunnen noemen. Dat kan in bepaalde oren behoorlijk negatief klinken, maar juist bij de Vlaamse Opera, die zich zo heeft ingezet voor de rehabilitatie van Puccini's werken bij progressieve critici, klonk Swerts opera daarom in een interessant perspectief. Ook Puccini schreef zijn opera's voor het publiek, ook hij had lak aan de critici.

Moet je als kunstenaar vernieuwend zijn? Swerts vindt van niet en in zijn verantwoording verdedigt hij zich met het voorbeeld dat Rachmaninovs derde pianoconcert meer dan dertig jaar later gecomponeerd werd dan Stravinsky's 'Le sacre du printemps' en Schönbergs 'Pierrot lunaire'. Niemand maalt daar nu nog om. Goede muziek, kortom, is goede muziek, onafhankelijk van de tijd waarin ze ontstond. Wis en waarachtig een reactionair standpunt van de componist, maar in een tijd waarin zoveel volslagen oninteressante opera's gecomponeerd worden, die stuk voor stuk mislukkingen blijken te zijn, is een pas op de plaats aan te raden. Moet er gezeurd worden over anachronismen als een opera muziekdramatisch overtuigt?

Nee! Swerts' opera overtuigde als opera; dat wil zeggen een muziek-theatraal werk waarin emoties, spanning en dramatische voortgang te volgen en navoelbaar waren. Het is makkelijk om allerlei invloeden (die Swerts niet ontkent) in de partituur aan te wijzen: de briefscène uit Mozarts 'Nozze', veel derde akte 'Bohème', de ontdooiing van Turandot (ook al Puccini) na de gewelddadige kus van Calaf (als Madame de Tourvel bezwijkt voor Valmont), de Prokofjev van de Klassieke symfonie (tijdens een magnifiek uitgebeelde schommelscène), Janacek, Respighi, Mahler. De lijst is schier eindeloos en soms lijken Swerts ontleningen al even schaamteloos als het verhaal van zijn opera.

Maar orkestreren kan Swerts, evenals zingbare zanglijnen construeren. Hij mist wellicht net die laatste finesse die zijn werk echt groots zou maken. Het Franstalige libretto van Van der Cruysse is goed geconstrueerd, houdt de belangrijke lijnen goed bij elkaar. De rol van Danceny is bij hem wat aan de magere kant (Mark Tucker kan als jonge lover niet overtuigen), maar verder krijgen alle personages mooie kansen. François Le Roux zingt en acteert een fantastische Valmont en Lyne Fortin is een ontdekking als Madame de Tourvel. Mireille Capelle en Marie-Noëlle de Callataë zijn geweldig gecast als moeder en dochter De Volanges en veterane Jocelyne Taillon is op haar plaats als Valmonts tante De Rosemonde.

Patrick Davin dirigeert de nieuwe partituur met elan; de spanning en de climaxen komen mooi uit de orkestbak. Philippe Sireuil paste zijn regie (heel conventioneel, doch inventief) aan de muziek van Swerts aan. Daarbij kleuren ook heel goed de kostuums van Jorge Jara.

In zijn gebrek aan durf is deze werledcreatie kortom gedurfd. Swerts is gelukkig allang geen roepende in de woestijn meer en zijn geslaagde opera verdient her-opvoeringen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden