Li Xue wacht op haar recht om te bestaan

Erkenning 'tweede kind' al eerder beloofd

Ze kan niet naar school, niet legaal aan het werk en niet naar de dokter. Ook kan ze geen treinkaartjes kopen, geen verzekering afsluiten en geen boek bij de bibliotheek lenen. Voor de 22-jarige Li Xue is het allemaal onbereikbaar zolang ze geen hukou heeft, een officiële registratie bij de overheid. Tot die tijd is Li illegaal en net als veel van de 13 miljoen andere ongeregistreerde Chinezen slachtoffer van de eenkindpolitiek, omdat haar ouders de hoge boete voor een extra kind niet konden betalen. De overheid, die in oktober de afschaffing van het eenkindbeleid aankondigde, zegt nu eindelijk wat aan hun situatie te willen doen.

"Tot nu toe heb ik nog niets gehoord", vertelt Li, die met haar moeder en zus in Peking woont. "Ik heb de politie een brief gestuurd met daarin mijn verhaal. Nu wacht ik op antwoord. Er zijn wel eerder zulke plannen geweest."

President Xi Jinping mag vorige week dan aangekondigd hebben dat al China's 'zwarte burgers' eindelijk burgerrechten te wachten staan, Li gelooft het pas als ze het zwart-op-wit heeft. Haar hele leven vecht ze al voor officiële erkenning. Maar liefst twaalf keer klaagden Li en haar familie de overheid aan, tot nog toe zonder resultaat.

Toch lijkt het er dit jaar op dat de regering het probleem serieus begint te nemen. "1 procent van de Chinese bevolking is illegaal", riep de bekende televisiepresentator Bai Yansong eind november uit in zijn nieuwsprogramma op de Chinese staatstelevisie, waar ook Li haar verhaal deed. De regering wil voor 2020 alle armoede in China uitbannen. Veel illegale burgers zijn arm, ongeletterd en werkloos - voor hen is een identiteitskaart de eerste stap op weg naar een normaal leven.

Hoewel Li net als andere illegale burgers aan de rand van de maatschappij leeft, is de Pekingse ook uitzonderlijk. Zo leerde ze lezen en schrijven van haar acht jaar oudere zus Li Bin, die als oudste kind wel gewoon naar school kon. Op haar tiende begon Li Xue zich met haar zus en haar vader te verdiepen in haar burgerrechten. "De grondwet, het indienen van petities en hoe je een rechtszaak begint: we bestudeerden alles." Op sociale media kwam ze in contact met mensen die haar de collegezaal in smokkelden. Nu volgt ze colleges rechten aan China's beste universiteiten in de hoofdstad.

Waarom trekken illegalen niet samen op om hun rechten te verdedigen? "Iedereen heeft een andere situatie", zegt Li Xue. Volgens haar schamen veel mensen zich en durven ze niet in het openbaar over hun problemen te praten. Voor Li Xue ligt dat anders. "Mijn zaak is helder. Het zijn de autoriteiten die fout zitten." Een lokale ambtenaar zou haar ouders toestemming hebben gegeven voor Li's geboorte. "Later heeft hij de vergunning doorverkocht aan iemand anders en kregen we alsnog een boete."

Fundamenteler is Li's ontdekking dat lokale overheden eigenlijk geen hoge boetes in rekening mogen brengen voor de registratie van illegaal geboren kinderen. Volgens de wet heeft elke nieuwgeborene recht op registratie. De ouders mogen gestraft worden voor illegale geboortes, niet het kind. Maar veel lokale overheden koppelen de boetes, die tussen de drie en tien keer een jaarsalaris bedragen, aan de geboortevergunningen. Wat er met al dat geld gebeurt, weet niemand.

Voor de jonge Li is dat lokale machtsmisbruik de kern. "Iedereen mag weigeren die boete te betalen." Over de toekomst met een hukou, waarmee ze eindelijk legaal zou kunnen studeren, werken en trouwen, denkt ze nog niet te veel na. "Ik ben vooral bezig met het opbouwen van juridische kennis. Deze strijd winnen is mijn enige prioriteit. Iedereen heeft recht op een legaal bestaan."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden