Lezen voor je lijst? Leve de site

Leraren hebben zich allang verzoend met uittrekselwebsites als Scholieren.com. Sterker nog: soms schrijven zij die boekverslagen gewoon zelf.

Wat was de titelverklaring van 'Het gouden ei' ook alweer? En welke betekenis heeft het getal 8 in het boek? Op veel scholen vinden de mondelinge examens Nederlands binnenkort plaats. Dus is er druk verkeer op internet. Het uittreksel van ene Esme uit 5 vwo op Scholieren.com is deze maand 3803 keer bekeken, en kreeg daarvoor al 461.847 pageviews. De site telt nog 171 andere drukbezochte verslagen van de immens populaire roman van Tim Krabbé.

Klikken, knippen, plakken: ziedaar een boekverslag. Docenten voeren allang geen strijd meer tegen virtuele uittreksels. "De tijd dat je leerlingen kon proberen te verbieden die sites te gebruiken, is echt voorbij", denkt Edith van der Tholen, docente Nederlands op havo en vwo aan het Wessel Gansfortcollege in Groningen.

Tien jaar terug deed zij dat nog wel, 'maar dat is een gelopen race'. Nu dienen de uittreksels als vertrekpunt voor opdrachten: vergelijk ze eens met elkaar? Welk boekverslag vind je het best en waarom?

De kwaliteit van de boekverslagen op internet verschilt per site, maar kan ook binnen een site erg variëren. "Scholieren.com vonden we eerst helemaal niets", zegt Van der Tholen. "Slechte stukken vaak, en vol taalfouten. Maar een leerling liet me laatst iets zien wat er wél goed uitzag, en dan mag het natuurlijk wel."

Aanvankelijk was scholieren.com - met 2,5 miljoen hits per maand de topper onder de uittreksel- en boekverslagensites - opgericht als plek waar leerlingen zelf hun boekverslagen konden uitwisselen. Iedereen kon een tekst uploaden, waardoor de kwaliteit natuurlijk wel eens te wensen overliet.

"We kregen wel kritiek indertijd, alsof je bij ons aan het goede adres was om je werkstuk te kopiëren", zegt Renske Derkx, eindredacteur van Scholieren.com. "Daarom zijn we een jaar of vijf geleden begonnen met een team professionals, bestaande uit docenten en studenten die ook verslagen plaatsen. Die krijgen het label 'zeker weten goed', zodat direct duidelijk is dat je die kunt gebruiken en dat het klopt wat erin staat." Aan alle uittreksels kun je bovendien cijfers geven, waardoor de betere vanzelf komen bovendrijven.

Eén van de uittrekselleveranciers is Cees van der Pol, directielid van scholengemeenschap ISW 's Gravenzande in het Westland en eerder jarenlang docent Nederlands op deze school. Maandelijks schrijft hij zo'n zes boekverslagen voor de site. "In het begin kreeg ik daar soms heel negatieve reacties op van andere docenten. Zo van: je helpt leerlingen de boel op te lichten. Maar inmiddels werken de meesten er zelf in hun lessen ook mee."

Docenten zijn niet alleen schrijvers van uittreksels - al zijn de meeste auteurs nog altijd scholieren - ze gebruiken ze óók graag. "Natuurlijk, dat is heel gebruikelijk", zegt Van der Pol. "Zeker jonge docenten hebben nog niet alles gelezen en bij de voorbereiding op de mondelinge tentamens vullen ze de gaten op met boekverslagen van internet."

Dat doet Van der Tholen ook graag. "Er is altijd wel een boek dat ik nog niet gelezen heb, en dan ga ik niet doen alsof dat wel zo is. Ik bereid het voor met behulp van uittreksel- of recensiesites en laat bij het mondeling een leerling bijvoorbeeld beargumenteren waarom ik het boek wel of niet zou moeten lezen. Daar zijn die sites erg geschikt voor." Ze maakt er geen geheim van, zegt Van der Tholen: dat ook zij voor de leeslijst wel eens klikt en knipt.

Waar vind je ze?
Lezenvoordelijst.nl heeft suggesties voor boeken, met een korte uitleg. Er zijn zes niveaus, die tamelijk arbitrair lijken. 'Van den vos Reynaerde' heeft niveau 3, maar 'Alleen maar nette mensen' van Robert Vuijsje ook. Er worden ook sterren uitgedeeld: 'De ontdekking van de hemel' krijgt vijf sterren van docenten, vier van leerlingen.

Scholieren.com is verreweg het populairst onder scholieren. Uittreksels hebben sterren voor het boek en cijfers voor het uittreksel.

LiteRom - database met boekrecensies en interviews. Niet online te raadplegen, wel in bibliotheken en op veel scholen.

Leesmij.nu heeft filmpjes, een soort trailers van boeken: 'Bint', 'Joe Speedboot', Max Havelaar' en andere.

Boekverslag.nl heeft uittreksels van de ongeveer 120 'belangrijkste werken' uit de Nederlandse literatuur. Je kunt geen boeken toevoegen; er is wel een forum ('Dagboek'), maar daar loopt het geen storm. Weinig tot geen hedendaagse auteurs; Arnon Grunberg en Dimitri Verhulst zijn bijvoorbeeld geheel afwezig.

W.F. Hermans populairst
Willem Frederik Hermans (1921-1995) leverde postuum een flinke prestatie: met 'De donkere kamer van Damokles' belandde hij in één klap op nummer 1 van de uittrekselsite Scholieren.com. Die plek was jarenlang gereserveerd voor 'Het gouden ei' (1984) van Tim Krabbé. Hermans werd overigens geholpen door de actie Nederland leest: die stelde zijn boek afgelopen najaar centraal.

Scholieren.com baseert z'n toptien op het aantal pageviews per titel: van de volgende titels werden de uittreksels het meest bekeken:

1De donkere kamer van Damokles - W.F. Hermans

2Het gouden ei - Tim Krabbé

3Het diner - Herman Koch

4De aanslag - Harry Mulisch

5Sonnyboy - Annejet van der Zijl

6Oorlogswinter - Jan Terlouw

7De eetclub - Saskia Noort

8The boy in striped pyjamas - John Boyne

9Joe Speedboot - Tommy Wieringa

10Karel ende Elegast

Plakken en knippen jullie de lijst bij elkaar?
Sam Schouten (16), 4de klas Compaen VMBO Zaandam
"Ik vind lezen heel leuk, dus ik vind het niet zo erg om aan mijn fictiedossier te werken. Soms heb ik geen zin om het hele boek nog eens door te bladeren voor een beetje informatie, dan zoek ik iets op in een online uittreksel. Mijn leraren vinden dat oké, maar je moet een boekverslag wel in je eigen woorden schrijven. Ze controleren of je hele teksten hebt gekopieerd, dus daar begin ik niet aan. Mijn vriendinnen hebben hun boekverslagen wel eens op Scholieren.com geplaatst, ik ben dat zelf ook van plan. Het is toch een leuke manier om andere leerlingen te helpen."

Jamel Buhari (16), 5de klas Marnix Gymnasium Rotterdam
"Leerlingen kunnen de kwaliteit van een uittreksel op Scholieren.com beoordelen, zodat je kunt zien of een boekverslag goed is. Door meerdere samenvattingen van hetzelfde boek te lezen, krijg je ook wel snel door welke informatie klopt. Ik gebruik de uittreksels op de site als opfrissertje. Bijvoorbeeld als ik delen uit het boek niet begrijp, of om het verhaal beter uit mijn hoofd te leren. Het liefst lees ik een boek eerst uit voordat ik de site bezoek, maar daar heb ik niet altijd tijd voor. Hele stukken kopiëren doe ik nooit."

Mika But (15), 4-havo Stellingwerf-college Oosterwolde
"Als ik geen tijd heb om een boekverslag te maken, neem ik soms stukken uit online uittreksels over. Gewoon knippen en plakken. Ik verander dan wel een paar woorden zodat mijn leraar er niet achterkomt. In de tweede werd ik toch een keer betrapt, maar de straf stelde niet veel voor: ik kreeg een 1, maar mocht het verslag opnieuw maken. Ik kopieer niet altijd hoor, soms lees ik een uittreksel alleen door. Dan weet ik of ik het boek goed begrepen heb. Sommige uittreksels zijn heel goed en uitgebreid, andere zijn maar een paar zinnen lang. Daar heb je natuurlijk niks aan."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden