Lexit

Het Brexit-circus begint weer op gang te komen, meldde onze Brusselse correspondent: Angela Merkel houdt ontvangsten op slot Meseberg, Matteo Renzi had zijn mini-topje op het historisch beladen eiland Ventotene en Donald Tusk toert langs de Europese hoofdsteden. Niemand zal hen hun ijver kwalijk nemen, maar wat ik me afvraag is of wij, Europese burgers, al toe zijn aan een nieuwe voorstelling. De EU-show verdient een remake, en de discussie daarover kan niet grondig genoeg zijn - de Unie was al uiterst verdeeld en verward, het vertrek van de Britten wakkert dat alleen maar aan.

Zelf ben ik altijd een ongegeneerde eurofiel geweest, mede door mijn correspondentenjaren in Oost-Europa, die me leerden hoe heilzaam de verspreiding van de Europese waarden van democratie en mensenrechten kon zijn. Ik zag de Europese Unie als een vredesproject, dat niet los kon worden gezien van de Tweede Wereldoorlog, ik was ervan overtuigd dat alleen een verenigd Europa zich met enig effect kon laten horen in de wereld en verder had ik gewoon een hekel aan het nationalisme van populistisch rechts. Dat voorgaande zinnen in de verleden tijd staan, betekent niet dat ik van mijn geloof ben gevallen, maar een zekere crisis maak ik wel door. Is de EU nog wel de meest gunstige constructie voor Europa?

Het komt allemaal door Mervyn King, topman van de Bank of England van 2003 tot 2013. En ook een beetje door het IMF. Geen linkse stemmen, ik zeg het er maar even bij. Het IMF erkende deze zomer dat de 'redding' van Griekenland een ramp was, een strafpakket zonder schuldverlichting, waaraan het fonds nooit had mogen meewerken. En King heeft een boek geschreven ('The End of Alchemy') waarin hij onder andere betoogt dat de euro gedoemd is te mislukken. De verschillen in productiekosten zijn binnen Europa zo groot dat een gezamenlijke munt alleen kan functioneren als er sprake is van een gezamenlijk financieel en sociaal beleid, inclusief gezamenlijke belastingen. Maar een dergelijke politieke unie is onhaalbaar; de Europese burgers en hun leiders, die opgesloten zitten in het natie-denken, willen er niet aan. En daarom dreigt de EU, al verlamd door de immigratiekwestie, vast te lopen of uit elkaar te spatten.

Eruit stappen dan maar? Die roep klinkt nog steeds het luidst van rechterzijde, maar de linkse euroscepsis - die de halfslachtige houding verklaart van Labour bij het Brexit-referendum - mag er ook zijn: er wordt volop geworven voor een Lexit, een linkse exit. Mij lijkt dat geen goed idee: de natiestaten gaan het afzonderlijk echt niet beter doen dan gezamenlijk. Maar een fundamentele bezinning op de EU-architectuur is wel broodnodig. NRC-columnist Caroline de Gruyter wees vorige week op het werk van de Duitse hoogleraar Ulrike Guérot, die pleit voor een Europa als verbond van regio's, wat aansluit bij wat wetenschappers als Jan Zielonka (Oxford) en Benjamin Barber (New York) voor ogen staat. Het is geen blauwdruk, wel een prikkelende gedachte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden