Levensverwachting

JAFFE VINK

Vóór 1850 was 80 procent van de Nederlandse bevolking straatarm en ongezond. Ziekten en epidemieën sloegen genadeloos toe. Het gezicht van de dood werd getekend door cholera, tyfus, pest, tuberculose, malaria, difterie, mazelen, pokken, kinkhoest en kraamvrouwenkoorts - en niet te vergeten: griep en diarree.

Vanaf 1870 komt de omslag. Plotseling - bijna van het ene op het andere jaar - stijgt de gemiddelde leeftijd. Eeuwenlang schommelde deze tussen de 35 en 40 jaar, als een lotsbeschikking van de natuur, maar dan komt er binnen enkele generaties een verdubbeling. Het is een ongelofelijke vooruitgang die zich het eerst in het Westen voltrekt en vervolgens wereldwijd. Het is, aldus de techniekhistoricus Harry Lintsen, 'een waterscheiding in de geschiedenis van de mensheid'.

De belangrijkste oorzaak van deze verandering is voldoende basisvoedsel: aardappels en brood! Daarna levert de ontwikkeling van de hygiëne een belangrijke bijdrage aan de stijging van de gemiddelde leeftijd, en vervolgens komt de geneeskunde met antibiotica en vaccinaties.

Deze mondiale omwenteling naar een langer en gezonder leven heeft twee gevolgen - het zijn de twee grote feiten van onze tijd. Ten eerste: een explosieve groei van de wereldbevolking. In 1800 zijn er één miljard mensen. Nu: zeven miljard. Tweehonderdduizend jaar gebeurt er vrijwel niks en dan in tweehonderd jaar van 1 naar 7 miljard. Straks: 9-10 miljard. Dan stabilisering en vervolgens daalt de lijn: de wereldbevolking neemt af.

Ten tweede: deze bevolkingsexplosie zorgt, samen met de mechanisering van de landbouw, voor een trek naar de stad. Het betekent een razendsnelle verstedelijking. In 1800 woont 3 procent van de mensen in de stad. Nu is dat al meer dan 50 procent. En het gaat naar 75 procent. De eenentwintigste-eeuwse mens zal een stadsmens zijn.

We leven nu langer en gezonder in een wereld die welvarender is dan ooit, maar de groei van de wereldbevolking is niet probleemloos. We zijn bang en verontrust. En daar, in die onderstroom van angst en onzekerheid, gedijen de sombere voorspellingen.

Een voorloper was de Engelse dominee Thomas Robert Malthus. Hij voorspelde op de drempel van de negentiende eeuw dat de bevolking sneller zou groeien dan de hoeveelheid voedsel. Het zou uitlopen op een catastrofe. "Epidemieën maaien duizenden, nee, tienduizenden weg. Is dat nog niet genoeg, dan wacht in de achterste linie nog de ontzettende, onontkoombare hongersnood die met één machtige houw de bevolking in overeenstemming brengt met het voedsel in de wereld." De dominee onderschatte het menselijk vernuft.

Dit bange pessimisme kwam in volle glorie terug bij de Club van Rome. De Club voorspelde het einde van de wereld. 'Computer brengt catastrofe in beeld.' Ook de Club onderschatte het menselijk vernuft.

Het was de Amerikaanse landbouwkundige Norman Borlaug, die tarwe veredelde met behulp van moderne technieken. De nieuwe rassen werden op grote schaal in Zuid-Amerika en in Azië geteeld. Dit leidde tot een spectaculaire vergroting van de oogst.

Borlaug werd de vader van deze Groene Revolutie. Hij redde honderden miljoenen mensen van de hongerdood. In 1970 ontving hij de Nobelprijs voor de Vrede, omdat hij 'in de dramatische wedloop tussen de bevolkingsexplosie en de voedselproductie het pessimisme heeft veranderd in optimisme'.

Vrijwel iedereen kent de Club van Rome. Vrijwel niemand kent Norman Borlaug.

Harry Lintsen: Made in Holland. Een techniekgeschiedenis van Nederland, 1800-2000. (2005)

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden