Levensverhalen achter een borduurwerkje

Oma Pot, met een breiwerk op de bank. 'Als 't niet klopt, begin ik opnieuw.' ( FOTO MAARTJE GEELS ) Beeld
Oma Pot, met een breiwerk op de bank. 'Als 't niet klopt, begin ik opnieuw.' ( FOTO MAARTJE GEELS )

’Smartlapjes’ heten ze, de zakdoekjes die via internet te bestellen zijn en door zelfgekozen oma’s in kruis- of kettingsteek worden gedecoreerd. Gemma Broekhuis en Maaike Dongershuizen, oprichters van reclamebureau Watson & Lewis bedachten het plan voor de lapjes en zochten vorig jaar contact met historica Anouk Estourgie. Zij maakte graag een uitstapje naar de kunstwereld.

Estourgie benaderde verzorgingstehuizen in en om Amsterdam en vond twintig oma’s bereid om te borduren op bestelling. Oma’s in de brede zin: als ze maar konden borduren. Opa’s mochten ook meedoen, maar onder hen was de animo beperkt.

Via de website www.smartlapjes.nl kon iedereen die maar wilde een oma uitzoeken en voor vijftien euro een zakdoekje bestellen, met zelfgekozen tekst. Wekenlang doorkruiste Anouk Estourgie Amsterdam per fiets om oma’s van bestellingen, garen, naalden en witte zakdoekjes te voorzien. Op veel ervan had ze met potlood alvast aangegeven waar de geborduurde tekst moest komen. Want dat ontdekte ze wel: voor borduren zijn goede ogen en een vaste hand onontbeerlijk. Breien en haken ging de dames op leeftijd makkelijker af.

Wat begon als een leuk idee, is uitgegroeid tot een sociaal kunstproject. „Bij elk verzorgingstehuis waar ik aanschoof met naald en garen, kreeg ik koffie en hoorde ik levensverhalen aan. Wie ondertussen aan het handwerken is, vertelt makkelijker.”

Zo hoorde ze het verhaal van een tachtigjarige vrouw die haar man verloor bij de aanleg van de Burmaspoorlijn. Met een kind van twee vertrok zij naar Nederland, waar ze haar gezin in leven hield met het borduren van kleedjes.

Een andere oma had zoveel geborduurd in haar leven dat haar familie inmiddels ’verzadigd’ was. Alle kinderen en kleinkinderen waren voorzien, ze kon haar borduursels niet slijten en was dolblij met nieuwe afnemers. „Het was verleidelijk om alle bestellingen naar haar door te schuiven, ze was snel en deed het prachtig, maar dat was niet de bedoeling van het project.”

Morgenmiddag, op Moederdag, vindt in de Amsterdamse Paradiso een expositie plaats van alle smartlapjes. Oma’s en bestellers ontmoeten elkaar op het evenement – dát is waar het uiteindelijk om gaat. Het Amsterdams Smartlappenkoor doet in stijl mee en Banketbakkerij Kwekkeboom verzorgt een hightea.

Overigens bleken niet alle oma’s vaardige naaisters, maar dat deed er niet toe. „Kwaliteit garanderen we niet, een aflevertermijn evenmin”, zegt Estourgie. „Het gaat niet om een gelikt product, maar om het verhaal erachter.”

Ook mevrouw Pot begon wat onwennig. Ze had al jaren geen borduurwerk meer aangeraakt, maar kreeg de smaak snel te pakken. De ras-Amsterdamse, oma van drie kleinkinderen, vond het heerlijk ontspannend om ’s avonds met een lapje in de hand voor de televisie te zitten. Dat ze er niet steeds met het hoofd bij hoefde te zijn, beviel haar prima. „Als ’t niet klopte, haalde ik het uit en begon ik opnieuw.”

Ze borduurde ’Kus voor B.’ en ’Paulie W.’ Estourgie: „De bestellingen betroffen vooral namen en data. We waren soms zó benieuwd welk verhaal er achter de teksten zat.” Iemand bestelde een smartlapje met de tekst ’Young, loud & snotty’. ’Oma Marjolijn’ vond het prachtig en borduurde ’snotty’ in een snotkleur.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden