Levenstransport per meteoriet

,,Ik voel me geen Martiaan!'' Wie Mauri Valtonen zijn moerstaal hoort praten zou een ogenblik kunnen twijfelen, maar zoals de Fin achter de tafel zit in het Hyatt Regency hotel in Atlanta moet je het hem nageven; de sterrenkundige uit Turku ziet er behoorlijk aards uit.

Toch is het niet onmogelijk dat Valtonen (net als de rest van de mensheid) van Martiaanse oorsprong is. Dat suggereren berekeningen van hem, zijn Zweedse collega Curt Mileikowsky en een tiental andere onderzoekers, die afgelopen week werden gepresenteerd op de wintervergadering van de American Astronomical Society. Volgens de onderzoekers heeft het aardse leven, in de tijd die het nodig had om zich te ontwikkelen van eencellige organismen tot een in betonnen hotels congresserende diersoort, ruim de kans gehad om over te wippen van de ene planeet op de andere.

Het leven kan dus ook van Mars zijn gekomen, sterker nog; het is niet helemaal uitgesloten dat het uit een ander zonnestelsel kwam. Afgezien van nieuwlichterij met raketten is er voor het vervoer van leven door de ruimte, maar één voertuig denkbaar: meteorieten. Als een flink hemellichaam, een komeet bijvoorbeeld, inslaat op een planeet als de aarde of Mars, spatten er miljoenen scherven van die planeet de ruimte in.

Als op die planeet leven tot ontwikkeling is gekomen, is de meteoriet dus een klein ruimteschip, met miljoenen microscopisch kleine kolonisten die geduldig zullen wachten tot ze landen op een bewoonbare wereld. Nu vinden microben die diep in het aardse gesteente leven waarschijnlijk elke planeet met een draaglijke temperatuur bewoonbaar. De grote vraag is: overleven bacteriën de eerste klap, de straling en het vacuum van de ruimte, de hitte van het passeren van de dampkring van hun nieuwe thuis en de klap van de landing?

Op veel van die vragen is het antwoord al bekend. Zo zijn er meteorieten op aarde gevallen die hun reis op Mars begonnen. Bacteriën zaten er niet in en de interpretatie van bepaalde structuren in die meteorieten als fossiele overblijfselen van bacteriën is nog steeds controversieel. Wel is er aan te zien dat ze weliswaar aan de buitenkant ooit vreselijk heet zijn geworden, maar dat dit zo kort duurde dat het diep binnenin wel meeviel.

Maar worden bacteriën op ruimtereis niet stukgekookt door de zon, doodziek van de kosmische straling, amechtig van het vacuüm? Zeker, maar niet allemaal. Dat is gebleken uit een experiment waarbij een kolonie van de soort Bacillus subtilis jarenlang in de ruimte verbleef. Volgens Valtonen biedt een steen zo groot als een voetbal een kolonie van deze stoere bacteriën voldoende bescherming om een miljoen jaar in leven te blijven, voldoende om van Mars naar de aarde te komen. Of van de aarde naar Mars natuurlijk, het meteorietenverkeer gaat beide kanten op.

Hoewel niemand weet hoe en waar het leven in het zonnestelsel precies is ontstaan, is er volgens Mileikowski wel iets te zeggen voor een begin op Mars. Dat is een kleinere planeet dan de aarde, die daardoor na het ontstaan van het zonnestelsel sneller is afgekoeld. Ook Mars heeft ooit de omstandigheden gekend die leven mogelijk maken (vloeibaar water, een stevige beschermende atmosfeer) en was daar de aarde mee voor. Als er toen leven is ontstaan, dan moet het de aarde haast wel via meteorieten hebben bereikt. Of dat leven hier ook is aangeslagen of dat het het onderspit dolf in de concurrentie met plaatselijke microben, is natuurlijk niet te zeggen.

Het nieuwe aan het onderzoek van Mileikowski en collega's is, dat ze deze al wel eerder geopperde reisroute hebben voorzien van getallen. Daardoor is het nu duidelijk dat de route tussen Mars en aarde, of tussen Venus en de aarde trouwens, eerder een interplanetaire snelweg is dan een stil zandpad.

Als het leven van en naar Mars kan overwippen, kan het dan ook niet op zoek gaan naar andere zonnestelsels om zich te vestigen? Ook daar geven de onderzoekers nu een getal bij. Kort gezegd: op dit moment kan het leven het zonnestelsel niet in of uit. De andere sterren zijn te ver weg. Maar de zon heeft ooit dichtbij andere sterren gestaan, want ze is waarschijnlijk in een sterrenhoop geboren.

Tot hun eigen verrassing vonden de onderzoekers dat er in die tijd per miljoen jaar een kans van één procent was dat een meteoriet zo groot als een voetbal een succesvolle overtocht maakte. Elders in de Melkweg kunnen dus wezens voorkomen met DNA in hun cellen, net als wij. Maar de oorspronkelijke sterrenhoop van de zon is sinds lang in alle richtingen verspreid. Bij welke sterren we onze familie zouden moeten zoeken, is na miljarden jaren van galactisch gehussel niet meer te achterhalen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden