Levenslange straf is juist onmenselijker geworden, zeggen advocaten

Gevangenis De Schie in Rotterdam. Beeld ANP

Het kabinet negeert adviezen die zijn bedoeld om de levenslange celstraf te verzachten, zeggen drie advocaten.

Volgens advocaten van de drie langstzittende gevangenen in Nederland gebruikt minister Dekker (rechtsbescherming) een regeling die is bedoeld om levenslang gestraften perspectief op vrijlating te bieden, juist om dit moeilijker te maken. De regeling ging twee jaar geleden in, nadat Europese rechters de levenslange straf in Nederland als onmenselijk hadden beoordeeld. Verlof moet sindsdien na 25 jaar mogelijk zijn en na 27 jaar moet er een beslissing over gratie zijn.

Nog niemand kreeg gratie en het voorstadium van verlof blijkt een extra drempel. Alle drie proberen per kort geding minister Dekker in beweging te krijgen.

Gratie

Vrijdag kreeg Edwin S., die al bijna 27 jaar vastzit, nul op het rekest bij de rechter. Die vindt dat de gevangene zijn verzoeken voor minder strak begeleid verlof moet richten aan de beroepscommissie van het gevangeniswezen. “Dat kan maanden duren, terwijl er op 1 december volgens de nieuwe regeling een besluit moet worden genomen over gratie”, zegt zijn advocate Daniëlle Troost. Door het beperkte verlof kan S. volgens haar maar moeilijk aantonen dat hij vrijheid aankan – en dus in aanmerking komt voor gratie.

S. is de eerste gevangene over wie het nieuwe Adviescollege Levenslanggestraften adviezen heeft uitgebracht aan Dekker. De minister volgde daarvan wel het advies op om S. maandelijks verlof te gunnen, maar niet de herhaaldelijke aansporing om hem meer vrijheden te gunnen. Onbegeleid verlof is lastig, vermoedt Troost, na het kritische rapport over Michael P., de man die Anne Faber doodde tijdens verlof.

Belofte

In de zaak van Cevdet Y., die met 36 jaar het langste vastzit, heeft het gerechtshof vorig jaar besloten dat gratie aan de orde is. Y. verhuisde achttien jaar geleden naar een tbs-kliniek met de belofte van gratie als de behandeling aansloeg. Vorig jaar werd Dekker door de rechtbank aangespoord om ruim anderhalf jaar na indiening van het gratieverzoek een beslissing te nemen. De minister besliste negatief.

Twee maanden geleden bepaalde de Haagse rechtbank dat de minister alleen met goede redenen mag afwijken van het advies van het hof. Dekker moet daarom voor september een nieuwe beslissing nemen. De advocaat van Y. is er niet gerust op dat de minister alle informatie daarvoor verzamelt. Daarom spande hij een nieuw geding aan. Volgende week is de uitspraak.

Kort geding

Begin volgende maand is er een kort geding tegen Dekker van de ‘nummer twee’ op de ranglijst van levenslangers. Vorig jaar oordeelde het gerechtshof dat het geen beslissing kon nemen over de gratieroute van Loi Wah C., nu 31 jaar in de cel. Er was geen actuele informatie over C., onder meer over de kans dat hij opnieuw in de fout gaat en over hoe het gaat buiten de cel tijdens zijn verlof. “Zijn recidiverisico is eerder als laag beoordeeld en ik stuurde Justitie meerdere verslagen over hoe het tijdens zijn verlof gaat”, zegt zijn advocaat Mathieu van Linde. “Maar ik moet via de rechter afdwingen dat de staat die informatie aan de rechter geeft.”

Van Linde noemt de houding van Dekker ‘politiek gemotiveerd’ en zegt dat de nieuwe regeling een extra drempel opwerpt. “Voor de toegang tot re-integratie ben je nu afhankelijk van de minister. Ik heb wel eens de indruk dat men erop aanstuurt dat deze groep overlijdt voordat men vrij kan komen.”

Ook volgens Wiene van Hattum, strafrechtjurist en voorzitter van de actiegroep Forum Levenslang, is het in het huidige systeem ‘moeilijker’ om vrij te komen. Dekker liet eerder dit jaar in antwoord op Kamervragen weten dat voor een beslissing over gratie er ook goed geluisterd moet worden naar ervaringen van slachtoffers en nabestaanden. Hij zegt alle informatie te verzamelen voor gratieverzoeken, maar dat het tijd kost om dit zorgvuldig te doen.

Lees ook:

Er moest een een humaner stelsel voor levenslang gestraften komen, maar dat lijkt nog niet gelukt

Tot 1986 was het niet ongewoon dat een levenslange straf in Nederland werd omgezet in een eindige celstraf. Seriemoordenaar Hans van Z. profiteerde in 1986 als laatste van dat beleid. Daarna groeide de lijst levenslang gestraften gestaag. Nu zitten er ruim veertig vast.

‘Ook humaan tegenover levenslang gestraften’

Betalen met pin, een email versturen. Allemaal zaken waar de langszittende ‘levenslangers’ geen enkel ervaring mee hebben, noteerde Rieke Samson. Ze is voorzitter van het nieuwe Adviescollege Levenslanggestraften. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden