Analyse

Levenslang mag perspectief op vrijlating niet ontnemen

Beeld anp

In Nederland is een door de rechter opgelegde levenslange straf ook daadwerkelijk een straf die leidt tot een levenlang achter de tralies. Dat mag eigenlijk niet, blijkt uit een uitspraak van het Europees Hof voor Rechten van de Mens. Er moet - ook voor levenslang gestraften - uitzicht zijn op een leven buiten de cel. Precies die redenering volgde de rechter dinsdag in de zaak tegen de broers Admilson en Marcos R., die werden veroordeeld tot 30 jaar met (in het geval van Admilson) tbs, waar levenslang was geëist voor moord en doodslag.

De rechter legde bewust géén levenslang op en benoemde de reden daarvoor in het vonnis: geen redelijk uitzicht op verkorting van de gevangenisstraf. Een doorbraak, zegt Wiene van Hattum van Forum levenslang. Direct na het vonnis twitterde ze de uitspraak met één toevoeging: 'Hulde'. "Voor het eerst heeft een rechter eenduidig aangegeven dat het huidige 'levenslang' niet voldoet aan de minimale eisen die aan zo'n straf worden geëist. En ja, dat is een doorbraak", aldus Van Hattum, die zich namens het forum al jarenlang inzet voor een humaner beleid voor levenslang gestraften.

De laatste jaren is de druk om levenslang gestraften in het huidige rechtssysteem iets van uitzicht op een leven na de gevangenis toegenomen. Rechters verwezen in diverse vonnissen al vaker naar artikel 3 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM). Uit die jurisprudentie blijkt dat een tot levenslang veroordeelde niet ieder perspectief op vrijlating mag worden onthouden.

Mogelijke aanpassing
In de zaak tegen de rovende en moordende broers R. werd voor het eerst expliciet geoordeeld dat levenslang niet aan die Europese regels voldoet. De uitspraak lijkt daarmee vooruit te lopen op een mogelijke aanpassing van die straf. Van Hattum: "Er moet een gratiebeleid komen mét perspectief op vrijlating."

De broers Admilson en Marcos R.werden dinsdag veroordeeld tot 30 jaar met (in het geval van Admilson) tbs, waar levenslang was geëist voor moord en doodslag. Beeld anp

De kwestie was eerder actueel in de zaken van Loi Wah C. en Cevdet C. die beiden - ondanks hun levenslange straf - al jaren vechten voor gratie, dan wel uitzicht op gratie met een daaraan gekoppeld resocialisatietraject. Beide mannen kregen de afgelopen jaren in die queeste ook dikwijls gelijk, maat zitten desondanks nog steeds vast. Zo tikte de nationale ombudsman nog dit jaar toenmalig staatssecretaris Teeven op de vingers.

Onwil van de staatssecretaris

Teeven ging bij de beoordeling en de behandeling van een gratieverzoek van C. in de fout, zo vond de ombudsman Frank van Dooren destijds. De ombudsman was spijkerhard. Hij kon "zich niet aan de indruk onttrekken dat het gebrek aan transparantie en voortvarendheid in deze procedure voortvloeit uit onwil van de staatssecretaris".

Teevens opvolger Klaas Dijkhoff beloofde vervolgens op 11 juni dat hij 'na de zomer' met een brief aan de Tweede Kamer zou komen. Hij wilde onderzoeken of "een aanpassing in de tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf zou kunnen bijdragen aan de houdbaarheid ervan voor de rechter."

Europese regels tegenover binnenlandse politiek

Met andere woorden: De strijd tussen de rechters, die zich aan de Europese regels willen houden, en de politiek, die de bij de kiezers geliefde straf 'levenslang' wil behouden, is nog niet beslecht. Daar zou het schrijven van Dijkhoff verandering in kunnen brengen, als hij opteert voor levenslang mét gratie en dús de kans op een terugkeer in de maatschappij.

Of hij daadwerkelijk die kan op wil is vooralsnog onduidelijk. Een woordvoerder liet gisteren weten dat de brief voorlopig nog even op zich zal laten wachten. "Mogelijk komt deze pas in januari", aldus de zegsman van Dijkhoff.

Tot die brief er is heeft de rechterlijke macht - in ieder geval in de zaak van de broers R. - alvast een voorschot genomen op een mogelijke uitkomst. Geen levenslang maar 30 jaar, in één geval met tbs. Omdat de Europese regels vooralsnog weinig andere mogelijkheden bieden, aldus de betrokken rechters.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden