Levensgevaarlijke IJ-mijn wordt tot ontploffing gebracht in het IJsselmeer

Het pontje dat over het IJ in Amsterdam heen en weer pendelt.Beeld ANP

De zeemijn die eind januari in het IJ gevonden werd, wordt volgende week verplaatst naar het IJsselmeer en daar tot ontploffing gebracht. De mijn belemmert nu grote cruiseschepen om aan te meren in Amsterdam.

Zeventig jaar lag de Duitse mijn stil op de bodem van het Amsterdamse IJ voor het Java-eiland. Tot een baggeraar eind januari het explosief in zijn grijper vond, een foto maakte en het weer terug liet zakken in het water. Daarmee begon het gedonder met de IJ-mijn. De kade werd afgezet, de EOD kwam erbij en het scheepvaartverkeer werd stilgelegd. Want de mijn bleek kwijt. Zelfs een twee meter lang, 600 kilo zwaar explosief vind je niet makkelijk terug in de troebele klotsbak die het IJ heet.

Na een dag was de zeemijn weer terecht, maar onbekend was hoe gevaarlijk het oude projectiel was. Zou hij bijvoorbeeld kunnen ontploffen bij het naar boven halen? Sommige mijnen zijn uitgerust met mechanismes die de mijn doen afgaan als hij naar boven gehaald wordt.

Geen grote cruises meer

De mijn kon, zoveel was toen al duidelijk, niet blijven waar hij lag: in druk bevaren en dichtbebouwd gebied, midden in de stad. Maar hoe verplaats je zo’n groot explosief veilig? Daarover braken ambtenaren van de gemeente en de Explosieven Opruimingsdienst (EOD) zich de afgelopen twee maanden het hoofd. De zeemijn van 600 kilo is nog steeds potentieel levensgevaarlijk en bovendien onberekenbaar omdat onbekend is in hoeverre de inhoud en het omhulsel gedestabiliseerd of aangetast zijn door de tijd en het water.

Maar ontploft hij op de plek waar hij nu ligt - op slechts vijf meter diepte - dan zou de schade op de kades op de Noordoever en op het Java-eiland aanzienlijk zijn, al wil noch de EOD noch de gemeente Amsterdam daarover speculeren. Half maart kwam er nog een probleem bij, waardoor snelle actie onvermijdelijk werd: de havenmeester vond het niet langer verantwoord om de grootste cruiseschepen aan te laten leggen bij de Passenger Terminal.

Vlakbij de plek waar de mijn ligt, keren de grootste schepen zodat ze met hun neus richting Noordzee weer klaarliggen voor vertrek. Met hun enorme motoren verplaatsen ze grote hoeveelheden water, waardoor de mijn in beweging zou kunnen komen. Minstens drie schepen zouden vanaf april op zoek moeten naar een andere haven, passagiers zouden in IJmuiden afgezet moeten worden of de schepen zouden moeten uitwijken naar havenconcurrent Rotterdam.

Bij een latere duik bleek dat de zeemijn stabiel genoeg te zijn om opgevist te worden. Zo stabiel zelfs dat hij op een boot de stad uit gevaren kan worden. Naar verwachting zal de mijn boven water vervoerd worden naar het IJsselmeer en daar tot ontploffing gebracht worden. Tijdens het vervoer geldt eenzelfde voorzichtigheid die gemeentes in acht nemen bij vervoer van gevaarlijke stoffen. Zo worden er langs de route geen gebouwen ontruimd. Wel wordt het scheepvaartverkeer stilgelegd en worden de bruggen tijdelijk afgezet als de IJ-mijn voorbij vaart.

Bijzondere zeemijn

De EOD maakt per jaar zo’n 2500 explosieven onschadelijk, de meeste zijn onontplofte exemplaren uit de Tweede Wereldoorlog. De IJ-mijn is niet zo’n bal met pinnen die ontploft als het tegen een schip aandrijft, maar een glad ovaal ding dat vermoedelijk onder een watervliegtuig hing om met een parachute afgeworpen te worden boven zee. De Duitsers gebruikten dit type explosieven om zeeschepen mee op te blazen. Of zoals een woordvoerder van de marine het verwoordde: ‘een flinke jongen’.

Normaal gesproken is het Westelijk Havengebied van Amsterdam de plek waar oude bommen tot ontploffing gebracht worden, maar daarvoor is deze zeemijn te groot. Naar de Noordzee? Technisch kan dat, maar bestuurlijk gezien is dat nogal een gehannes; iedere gemeente op de route mag dan meepraten over de veiligheid, een ambtelijk geregel van hier tot Tokio. Het IJsselmeer was om die reden dan ook een logischer keuze. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden