Levendige handel in kaviaar

Rond de Kaspische Zee wordt openlijk illegaal gehandeld in de gewilde eitjes van de steur

Er is een levendige handel in illegale, wilde kaviaar vanuit landen rond de Kaspische Zee. "De illegale handel is grootschalig en gebeurt in alle openheid", zegt hoogleraar criminologie Dina Siegel, die samen met promovendus Daan van Uhm de handelsstromen onderzoekt. Door de zwarte handel dreigt de steur, een vis die al 250 miljoen jaar in de aardse wateren rondzwemt, uit te sterven.

Drie jaar geleden zette de Europese Unie een streep door de quota voor wilde kaviaar, juist omdat landen als Rusland, Azerbeidzjan en Kazachstan maatregelen hadden beloofd om de steur te beschermen.

Maar bij een bezoek aan enkele regio's waar kaviaar wordt geproduceerd, zagen Siegel en Van Uhm hoe de steur nog altijd op industriële schaal wordt geëxploiteerd.

"Binnen Rusland proberen ook de federale republieken Kalmykia en Dagestan zoveel mogelijk munt te slaan uit de steur. In deze gebieden waar talrijke clans heersen, is de armoede groot. Sinds de jaren negentig is de hele kustgemeenschap aan de Kaspische Zee betrokken geraak bij de illegale vangst en productie van kaviaar. Hoge overheidsfunctionarissen, visserij-inspecteurs, politiediensten en andere instanties hebben belang bij de business."

Een profijtelijke business, gezien de prijzen die kunnen oplopen tot 25.000 euro per kilo. Volgens schattingen exporteert alleen Rusland al elk jaar tussen de 250 en 400 miljoen euro aan illegale kaviaar. Ter vergelijking: de legale kweekkaviaar is goed voor een export tussen de 40 en 100 miljoen euro.

De grootste afzetmarkt voor illegale kaviaar is Europa, waar het zwarte goud zijn weg vindt naar handelaren, sjieke restaurants en Russische winkels.

Waar zoveel geld is te verdienen, en het centrale gezag zwak, daar is de georganiseerde misdaad niet ver weg. Siegel spreekt over 'maffiapraktijken' in het gebied rond de Kaspische Zee. "Met afpersingen van vissers. Die kunnen niet meer alleen de zee op; alles gebeurt onder 'bescherming' van criminele organisaties."

Wie in Nederland een blini (Russische pannenkoek) met kaviaar krijgt geserveerd, moet het doen met de kaviaar van kweeksteur. Volgens Siegel zal een gewone consument daar niets van merken. "Alleen een echte kenner proeft het verschil tussen wild en kweek."

"Kweekkaviaar is een relatief nieuw fenomeen", zegt mede-onderzoeker Van Uhm. "Omdat de populatie steuren in de Kaspische Zee drastisch is geslonken, worden steuren tegenwoordig geteeld in kwekerijen. De teelt wordt ingezet om de steurpopulatie uit te breiden en om aan de kaviaarvraag te voldoen."

Ook in Nederland vindt illegale handel in kaviaar plaats. Siegel en Van Uhm zijn nog bezig met het onderzoek naar de omvang van de nationale zwarte kaviaarhandel. Uit gesprekken met de Nederlandse milieurecherche en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit NVWA werd al wel duidelijk dat de beruchte blauwe blikken kaviaar uit Rusland nog steeds naar Nederland worden gesmokkeld. De blikken worden verkocht, maar ook gebruikt als ruilhandel. "Een 500 grams blik tegen bijvoorbeeld een gestolen westerse Mercedes", zegt Siegel.

Omdat het onderzoek nog loopt, kunnen Siegel en Van Uhm niet zeggen hoe omvangrijk de illegale handel in Nederland is. "Maar de prognoses stemmen niet optimistisch."

undefined

Eitjes van de steur

Kaviaar bestaat uit de onbevruchte eitjes van de steur, een vissoort die voorkomt in de Kaspische Zee, een binnenzee die grenst aan Rusland, Iran, Azerbeidzjan, Turkmenistan en Kazachstan. Het zijn dan ook deze landen die handel drijven met de visseneieren.

Dat doen zij legaal met kaviaar uit kweekvijvers en illegaal door op wilde steur te jagen. Echte fijnproevers halen hun neus op voor gekweekte kaviaar. De wilde is zouter en knappiger, zeggen kenners.

De eitjes van de steur stonden al bij de oude Egyptenaren en Feniciërs op het menu. In de Middeleeuwen begon kaviaar aan zijn opmars in Rusland omdat de Russische orthodoxe kerk visgerechten toestond op dagen dat het geloof het nuttigen van vlees verbood.

In Europa golden de visseneieren in die tijd als boerenvoedsel, tot een Griekse handelaar rond 1780 de Russische kaviaar ontdekte en die ging aanprijzen als luxeartikel, wat kaviaar ook vandaag nog is.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden