Levend voor seks en voetbal

Bekroonde Slowaakse roman schetst een armoedig bestaan

Tot de nauwelijks bekende Europese literatuurlanden behoort Slowakije. Vooral in Nederland is er weinig vertaald uit dit Midden-Europese land, terwijl ons uit Tsjechië, waarmee Slowakije vroeger een eenheid vormde, wel regelmatig nieuwe literatuur bereikt, zoals de romans van Jáchym Topol.

Vladimir Balla (1967), die zich kortweg Balla noemt, geldt met de in Duitsland zeer succesvolle Michal Hvorecky en Marek Vadas tot de bekendste Slowaakse schrijvers van zijn generatie. Hij is gespecialiseerd in verhalen en korte romans, die de invloeden van het postmodernisme laten zien. Met zijn nu door Abram Muller subliem vertaalde korte roman won hij twee jaar geleden in Bratislava de Anasoft-literatuurprijs.

"Ik ging naar de kinderarts, ook al was ik twintig en inmiddels dienstplichtig", luidt de ietwat bizarre openingszin. Iets verder blijkt dat deze scène waarschijnlijk uit een droom stamt, zoals ook sommige andere fragmenten (half) gedroomd zijn. Later in de roman blikt de verteller als oudere man terug op zijn leven, dat weinig spectaculair is verlopen.

Hij werkte in een zaak met huishoudelijke artikelen, was ongelukkig getrouwd en heeft twee zoons met wie het contact opvallend stroef verloopt. Na de dood van zijn vrouw krijgt hij een nieuwe relatie, wat zijn leven amper lijkt te veranderen. De naamloze verteller (ook de andere figuren krijgen geen naam) schijnt slechts voor twee dingen warm te lopen: seks en voetbal.

Balla vertelt dit doorsneeleven in korte fragmenten, tamelijk associatief, waarbij hij regelmatig de chronologie doorbreekt. Soms gaat hij ver terug in de tijd en komen we het een en ander aan de weet over de armoedige jeugd van de verteller tijdens de communistische dictatuur in een deels Hongaarse familie. In deze passages maakt 'In de naam van de vader' een welhaast naturalistische indruk. Bijvoorbeeld als de verteller uitweidt over de gebrekkige woonomstandigheden (hij groeide op in een soort schuur) en het volledig ontbreken van cultuur: "We waren boekenloze opvolgers van onze ongeschoolde, boekenloze voorouders."

Erg sympathiek kun je de verteller onmogelijk noemen. Hij wordt wel eens gewelddadig tegen zijn vrouw en uiteindelijk laat hij zelfs verstek gaan bij haar begrafenis.

Zijn opvallendste wapens zijn zwarte humor en sarcasme. Zo probeert hij te ontsnappen aan zijn droevige situatie. "Mijn leven is een groteske. Wiens leven niet? Er zijn twee mogelijkheden: een groteske of een tragikomedie."

'In de naam van de vader' lijkt in de verte op een kruising tussen Samuel Beckett en Thomas Bernhard. Soms pakken Balla's zwarte humor en zijn voorliefde voor absurde situaties voordelig uit. Bijvoorbeeld in het fragment waarin de verteller en zijn vrouw raad zoeken voor hun huwelijksproblemen bij een geestelijke, die fijntjes op de 'echtelijke plichten' van de vrouw wijst en het gebed adviseert dat verantwoordelijk is voor de titel.

Vaker ontaardt Balla's sarcasme in platitudes en leukdoenerij. Het probleem met deze roman is dat de auteur nergens ontstijgt aan de banaliteit die hij oproept. Hij beeldt slechts af, gaat de treurnis nergens te boven - er is geen transcendentie.

De verteller zegt het trouwens zelf: "We hadden zelf een zin moeten creëren, maar dat hebben we nagelaten."

Balla: In de naam van de vader. Uit het Slowaaks vertaald door Abram Muller. Uitgeverij Douane, Rotterdam; 90 blz. euro 13

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden