Recensie

Leven zonder zwarte bril

Beeld Hollandse hoogte

In zijn roman ‘De schone slaper’ voert Allard Schröder een powerwoman op die gaandeweg haar krachten verliest.

Hoofdpersonen in Allard Schröders romans worden nogal eens verscheurd door tegenstrijdige emoties, ze hebben iets van Faust: zoekend naar waarheid en macht, maar tegelijkertijd meegesleept door hun onderbuikgevoelens. In Schröders jongste roman, ‘De schone slaper’, overkomt het ook Sélène Richter, bijgenaamd ‘De Haai’, CEO van een groot concern en daarmee het prototype van een powerwoman, maar naarmate ze ouder en machtiger wordt steeds wanhopiger hunkerend naar liefde en genegenheid.

Volgens de flaptekst daalt de schrijver af in het onderbewuste van een vrouw van de wereld, maar ik zie het eerder als een verhaal over schoonheid en verval, dat typisch romantische thema. Want een gemiddelde vrouw is Sélène beslist niet; niet alleen geeft ze leiding aan een groot bedrijf, maar ze koestert ook sadistische fantasieën, houdt ervan haar ondergeschikten te vernederen en probeert zichzelf als een godin te zien. Intussen is ze de veertig gepasseerd en zet de aftakeling langzaam in. 

Als haar achterneef Endy bij haar komt inwonen, raakt ze verliefd op de jeugdige schoonheid van de student. Tegelijkertijd leert ze Justine kennen, een vrije, ongebonden vrouw die zich van zeden en maatschappelijke verwachtingen niks aantrekt en als een ongehoorzame engel door de wereld trekt. Twee verleiders die met hun onbedorvenheid en vrijheid Sélène ten slotte naar de ondergang voeren (ook net als Faust).

Romantische literatuur

Schröder is een schrijver die in Nederland zijn gelijke niet kent. Hij bouwt zo’n beetje als laatste der Mohikanen voort op de romantische literatuur van de negentiende eeuw en schroomt niet om het spook- en sprookjesachtige in zijn werk toe te laten. Zijn personages zijn van vlees en van bloed maar hebben tegelijkertijd iets van geesten en hersenschimmen. In heel wat scènes heb je het gevoel dat Schröder ons eigenlijk door de onderwereld of een ander schimmenrijk voert.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Allard SchröderBeeld RV

In een vorige roman, ‘De dode arm’, liet hij een hele gemeenschap verdwijnen met de woorden “‘Vergeet ons niet,’ fluisterden ze, tot ze tegen de ochtend als ijle, rusteloze schimmen tussen de bomen verdwenen en in het licht oplosten.” 

Zo’n soort gevoel heb je ook bij de personages in ‘De schone slaper’: schone slaper Endy zelf lost als het ware op in het niets, voorbeeldige vriendin Justine verdwijnt even onverwacht als ze opgedoken is, en ook Sélène zelf, eenmaal neergestreken in Florida, eindigt als schim in een merkwaardig soort vagevuur: “Het is niet alleen maar inbeelding dat de schimmen van ginds me als furiën hier naartoe zijn gevolgd - alle duisternis, alle herinneringen aan wat er is gebeurd, heb ik meegenomen naar hier, naar dit West Palm Beach in Florida, een stad vol speelgoedgebouwen in een speelgoedwereld, alles lijkt hier opgetrokken uit aardbeien-bavarois en pistache-ijs. Een kinderparadijs is het hier, bevolkt door bejaarden in korte broek.”

Dat sprookjes-, schim-, paradijsachtige karakter van Schröders verhalen is niet zomaar een romantische tic, Schröder wil er ook mee uitdrukken dat verbeelding wat hem betreft evenveel waard is als de werkelijkheid, en dat in ons mensen evenzovele chimaera’s schuilgaan.

Ik ken geen schrijver die het ongrijpbare en wisselende van de menselijke geest zo treffend weet uit te beelden als Schröder, maar je moet er wel gevoelig voor zijn. De scène bijvoorbeeld waarin Sélène voor het eerst Justine ontmoet, die in een parkeergarage verwikkeld is in een sm-scène met een onbekende man, is zo onwaarschijnlijk dat een realist ervoor zou weglopen. 

Ook het moment dat Sélène bij toeval op een schilderij stuit waarin de maangodin zich ’s nachts over de slapende Endymion buigt, is meer dan symbolisch. Ook Sélène (vernoemd naar die Griekse maangodin zoals ‘Endy’ een afkorting moet zijn van Endymion) zal ’s nachts haar neef voyeuristisch bezoeken. Het lijkt wel of Schröder met zulk soort symbolische taferelen de ultrarealisten en kouwegrondpsychologen onder ons tart.

Vrouwenemancipatie

Meestal zijn Schröders romans aan de omvangrijke kant en lossen de magisch-realistische trekjes deels op in de uitgebreide vertellingen, maar ‘De schone slaper’ is voor zijn doen een korte roman (170 pagina’s) waardoor het bovennatuurlijke opeens veel meer nadruk krijgt. Tegelijkertijd heeft het boek, net zoals trouwens de aloude volks- en cultuursprookjes, wel degelijk ook een strekking. 

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Allard Schröder - De schone slaperBeeld RV

Zo is de steile en gekwelde Sélène onmiskenbaar op zoek naar de lichtheid van het bestaan, dat wat de Italianen sprezzatura noemen of, zoals ze het zelf formuleert: “een leven zonder die verbeten trek om de mond, een leven met het hart op de tong en nooit meer die zwarte bril op de neus.”

Het lukt haar niet.

Ik geloof niet dat Schröder met ‘De schone slaper’ van plan is de vrouwenemancipatie een slag toe te brengen, maar onmiskenbaar nuanceert en ontmaskert hij het beeld van ‘de sterke vrouw’, zoals hij dat overigens in andere romans doet met de man als jager, rationalist of held. Er gaat een veelheid van zielen in ons schuil, lijkt hij te zeggen, en veel van ons maatschappelijk gedrag is maar schijn. Ook onze zoektocht naar geluk is maar een onzekere onderneming, wat we vinden is “een surrogaat voor wat de mensen geluk noemen, die altijd onzekere geestgesteldheid die altijd alweer voorbij is of nog moet komen”.

Schröders ‘De schone slaper’ is een knap gecomponeerd, prachtig geschreven verhaal en tegelijkertijd een boos sprookje zonder happy end waar de zwarte romantiek vanaf spat en waarin je te horen krijgt dat ook machtige vrouwen aan bederf onderhevig zijn.

Allard Schröder - De schone slaper. De Bezige Bij; 176 blz. €19,99.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden