Leven met de doden

Vijf doden in minder dan twee weken tijd waren er opeens in mijn leven. De ouderdom van drie van hen maakt hun dood niet gemakkelijker. De jeugdigheid van de andere twee maakt hun dood niet moeilijker. Jan Leijten, oud advocaat-generaal van de Hoge Raad, knerpte enkele jaren geleden over het cliché 'het leven gaat verder' geërgerd - ik citeer hem niet letterlijk -: Dat is wel zo, maar het leven dat doorgaat is wel anders.' Dat geldt voor alle vijf.

Vijf doden erbij, en ik had er al zo veel. Sommigen van degenen die al lang zijn gestorven en die me heel dierbaar zijn, houd ik zo goed en zo kwaad als het kan in leven. Als coaches zitten ze op het bankje langs de zijlijn van het veld waarop ik mijn spel met het leven speel. Als het spel niet gaat zoals ik wil, snauw ik tegen een van hen: Doe er wat aan. En dat doen ze dan ook; ze kijken wel uit om mijn opdrachten niet uit te voeren. Anderen zijn gesprekspartners. Weer anderen houd ik voor de gezelligheid. Zo leef ik met mijn doden. Het is totaal imaginair, maar daarom niet minder waar of minder effectief.

Sinds een paar jaar hebben we doden die van ons allemaal zijn: Joes Kloppenburg, Meindert Tjoelker, Marianne Roza, Froukje Schuitmaker. Van de honderden anderen die net zo zinloos zijn vermoord (noem me een moord die niet zinloos is), kennen we de namen niet, van hen wel. Het lijkt alsof we ze hebben gekend, alsof ze 'onze' doden zijn. Duizenden deden mee aan de rouwdemonstraties, miljoenen zagen de verslagen ervan op de televisie. In een maatschappij die uit elkaar valt en van spanningen aan elkaar hangt, zorgt de dood van deze slachtoffers voor een plotselinge samenhang, precies zoals de Franse filosoof René Girard - samengevat in een notendop - heeft beschreven. Niet dat de moordenaars van Joes, Meindert, Marianne en Froukje dat zo hebben bedoeld, integendeel, met hun dronken kop en gestoorde geest hebben ze slechts hun agressie willen botvieren, maar die onbedoelde (tijdelijke) samenhang is wel een van de effecten van hun handelen.

Primitief ben ik die mijn doden in leven houd, omdat ik greep wil houden op de manier waarop het leven wordt gespeeld.

Primitief is een samenleving die alleen gezamenlijk aandacht, liefde, respect en erkenning kan geven aan de doden, maar dat alles onthoudt aan de levenden, tenzij ze voetballers zijn of televisiesterren.

Het is dat ik heb besloten mijn doden naar Huis te sturen, anders zou ik Joes, Meindert, Marianne en Froukje willen toeschreeuwen: Doe iets. Zorg dat het in die botte koppen van ons doordringt dat een snufje respect, een theelepeltje aandacht, een schep liefde en twee eetlepels erkenning genoeg zijn om de leefbaarheid van de samenleving op smaak te brengen. Respect, aandacht, liefde en erkenning voor de mensen die we kennen én voor hen die we niet kennen en van wie er nu slechts enkelen tastbare dierbaren lijken te worden na hun gewelddadige dood.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden