Leven met Boeddha in Siberisch Boerjatië

IVOLGINSK (Reuter) - Dimitri wist precies wat hij wilde, toen hij afzwaaide uit het leger. Het deerde hem niet dat zijn ouders ontsteld waren over zijn besluit en zijn maten uit het leger stomverbaasd. “Ik wil een boeddhistische monnik worden”, zegt hij. “Ik lees al jaren over het boeddhisme en ik heb verschillende boeddhistische landen bezocht.”

Dimitri is een magere 33-jarige, lang, met peinzende blauwe ogen en gemillimeterd haar. Hij hoort bij een groep van acht jonge Russen die een vijf jaar durende cursus in Tibetaans boeddhisme volgen in Ivolginsk Datsan, een klooster in de glooiende heuvels van Boerjatië, een autonome republiek binnen Rusland, ver weg in zuid-oost-Siberië.

Het Russische leger is berucht om de nare ontgroeningsgebruiken, om de verwaarlozing van de rekruten en andere narigheden. “Het was natuurlijk niet eenvoudig je te houden aan de boeddhistische beginselen in de buurt van een Russische kazerne, maar niemand heeft geprobeerd me van mijn geloof af te brengen”, zegt Dimitri. “Maar mijn ouders vonden het niet zo leuk. Wie christelijk geboren is, hoort dat volgens hen te blijven”, voegt hij er breed grijnzend aan toe. Dimitri, een etnische Rus van de Stille Oceaankust, deelt een karig gemeubileerd houten huisje op het kloosterterrein met twee andere Russische studenten, die net uit dienst zijn gekomen.

“Het is veel makkelijker om híer het boeddhisme te bestuderen. Ivolginsk Datsan is het belangrijkste religieuze centrum van de boeddhisten in Rusland. En we hebben een erg goeie leraar, een monnik uit Tibet”, zegt Dimitri's kompaan Aleksej. De dalai lama, de verbannen geestelijke leider van Tibet, heeft deze datsan bezocht. Hij staat aan het hoofd van de stroming van de Gele Hoeden waar de meeste boeddhisten in Rusland toe behoren.

“Sinds het begin van de glasnost is de belangstelling voor het boeddhisme enorm gegroeid”, vertelt Bato Tsidipov, een religie-expert die voor de regionale regering van Boerjatië werkt. In tien jaar tijd zijn er in de regio zestien nieuwe tempels gebouwd. “Er komen mensen uit alle streken van de voormalige Sovjet-Unie. Ze komen hier naar toe om de kloosters te bezoeken en het boeddhisme te bestuderen.”

Dat al die mensen juist naar Boerjatië komen, tussen het Baikalmeer en de Mongoolse grens, is minder vreemd dan het lijkt. De oorspronkelijke bewoners van deze streek, nauw verwant met de Mongolen, gingen in de zeventiende eeuw al over naar het Tibetaanse boeddhisme. Vóór de bolsjewistische machtsgreep in 1917 kon Boerjatië bogen op meer dan honderd tempels en tientallen kloosters. Onder Stalin bleef er van het rijke religieuze leven van de Boerjaten weinig over: duizenden lama's verdwenen in de kampen van de Goelag-archipel en de meeste gebouwen werden verwoest. Daar moet bij aangetekend worden dat de dictator in 1946 een hoogst ongebruikelijk en onkarakteristiek gebaar maakte naar de boeddhistische Boerjaten. Uit dank voor de bijdrage die de Boerjaten hadden geleverd aan de overwinning in de Tweede Wereldoorlog mochten er een paar kloosters herbouwd worden, waaronder de datsan van Ivolginsk. Later werden zelfs contacten met geloofsbroeders over de grens weer mogelijk. “De communisten vonden het boeddhisme minder bedreigend dan sommige andere religies, omdat het zo flexibel is en een soort wetenschappelijke benadering kent,” meent Tsidipov. Tegenwoordig reizen monniken uit Boerjatië helemaal naar India, Japan en nog verder om te studeren en hun contacten met de verschillende tradities binnen het boeddhisme te verdiepen.

Lama Jesje-Nima Namzjilov is medewerker bij een boeddhistisch centrum in de republiekshoofdstad Oelan-Oede. Hij vertelt dat er kort geleden voor een studiebijeenkomst wel vijfhonderd mensen uit de hele Sovjet-Unie op kwamen dagen voor een seminar door een eminente Tibetaanse monnik. “Voor sommige Boerjaten was het een hele schok om te zien dat hun geloof buiten hun eigen regio veel wijder verbreid is dan ze voor mogelijk hadden gehouden”, giechelt hij.

Het boeddhisme van de Boerjaten heeft merkwaardige trekjes. Animistische, sjamanistische vormen van religie zijn er nooit helemaal uit weggezuiverd. De Boerjaten vormen trouwens maar een kwart van de bevolking van de autonome republiek - etnische Russen vormen het grootste deel. De boeddhistische tempels worden niet alleen door Boerjaten bezocht. “Veel etnische Russen uit de regio komen gewoon naar Ivolginsk en andere boeddhistische altaren, om te bidden en zegen af te smeken. En Boerjaten gaan op hun beurt naar Russisch-orthodoxe kerken”, zegt Tsidipov. Boerjatië heeft onmiskenbaar een traditie van religieuze harmonie. Christenen, boeddhisten, sjamanisten zitten elkaar er niet in de weg. Dit heeft geholpen de streek tot een oase van politieke en etnische rust en stabiliteit te maken, volgens Tsidipov, en hij vergelijkt die kalmte met het geweld in andere Russische deelrepublieken, bijvoorbeeld een Kaukasische republiek als Tsjetsjenië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden