Leven in Laotiaanse tempels is gemoedelijk

De inwoners van Laos zijn boeddhistisch, maar omdat het communistische Laos weinig contact heeft met de buitenwereld, is er weinig over dat boeddhisme bekend. Twee Nederlandse vrouwen kregen toestemming een maand rond te lopen op een kloostercomplex en maakten een fotoboek.

Edo Sturm

Het boeddhistische kloostercomplex Wat Sok Pa Luang ligt aan de rand van Vientiane, de hoofdstad van Laos. Het omheinde complex lijkt op de talloze andere tempelcomplexen in Laos. Er staan enkele houten, met bladgoud gedecoreerde tempels tussen het groen, en er zijn diverse woongebouwen.

Maar Wat Sok Pa Luang, letterlijk ’grote bostempel’, is wel het grootste complex van Vientiane. Het is één van de weinige complexen in de hoofdstad waar ook nonnen wonen, en het enige met een boeddhistische middelbare school.

Vanwege die variëteit kozen de fotografe Ilse Schrama en haar zus, grafisch vormgeefster Birgit Schrama, Wat Sok Pa Luang uit om er een maand lang het leven te volgen van de monniken, nonnen en leerling- monniken in de leeftijd van twaalf tot twintig jaar. ,,We hadden in Thailand en andere Zuid-Oost-Aziatische landen al vele boeddhistische tempels bezocht. ,,We hadden gezien hoe rijk het daar is en hoe de westerse invloeden zichtbaar zijn. We waren nieuwsgierig hoe dit in het geïsoleerde Laos zou zijn.”

Hun vermoeden dat het leven hier nog heel ’puur, loom en gemoedelijk’ was, bleek bewaarheid, al sloop ook op dit tempelcomplex de westerse wereld, in de vorm van mobieltjes en internet, binnen. In het fotoverslag dat zij maakten van hun verblijf, zijn het de foto’s die de spanning tonen tussen het traditionele kloosterleven en de moderne tijd, die het meest intrigeren.

,,De monniken en novicen vonden het soms niet goed dat we bepaalde bezigheden op foto vastlegden’’, vertelt de fotografe. ,,Het is hun bijvoorbeeld niet toegestaan plezier te hebben. We zagen dat ze sportten, stoeiden of computerspelletjes speelden, maar dat mochten we niet fotograferen. Op een avond werden we uitgenodigd mee te kijken naar een Bollywoodfilm. Iedereen zat heel gezellig voor een televisie, de leider van de monniken en een hoop andere monniken en novicen. Ze deden er volstrekt niet geheimzinnig over dat ze zo hun vrije tijd doorbrachten. Maar ook bij die gelegenheid mochten we geen foto’s maken. Misschien waren ze bang dat de burgers zouden denken dat de monniken er binnen de kloostermuren maar een potje van maakten, en dat die hen dan niet meer zouden willen onderhouden. Maar als we ernaar vroegen, kregen we geen antwoord.’’

Toch is het Ilse Schrama wel gelukt foto’s te maken van een novice die de vechtsport Kung-fu demonstreert, een sport die monniken eigenlijk niet mogen bedrijven. ,,Hij vond het leuk om ons dit te laten zien, en hij was er duidelijk erg bedreven in.’’

Sowieso viel hun op hoe gemakkelijk de kloosterlingen de regels naar hun hand zetten. Er waren allerlei geboden, tijden om te bidden, de regel om na twaalf uur ’s middags niet meer te eten. Maar als iemand voor zichzelf kon verantwoorden dat hij zich aan die regels niet (steeds) hoefde te houden, was het ook best. ,,We hadden de indruk dat het boeddhisme in Laos veel vrijer is dan in de omringende landen.”

Het kloosterleven bracht hun ook andere verrassingen. Zo konden Ilse en Birgit Schrama niet achterhalen hoeveel mensen op het complex woonden. ,,Niemand bezat een lijst met namen. Er woonden ongeveer dertig monniken, dertig nonnen en vijftien novicen, maar niemand wist het precies. Het was een duiventil. Als we vroegen waar iemand was, die we eerder hadden gesproken, kregen we te horen dat die het klooster inmiddels had verlaten. Af en toe verhuisden monniken naar een ander klooster, elders in het land. Ze mogen overal wonen, de kloosters kunnen hen niet weigeren. Monniken treden soms uit omdat ze een vrouw hebben ontmoet. Maar na een scheiding komen ze dan soms gewoon weer terug naar het klooster’’.

De nonnen op Wat Sok Pa Luang zijn bijna allemaal oudere vrouwen. Ze genieten, anders dan de monniken, weinig maatschappelijk aanzien, en op het tempelcomplex zelf houden ze zich vooral met allerlei klusjes bezig. ,,Een non vertelde ons dat ze een huwelijk achter de rug had. Ze geloofde dat de leer van Boeddha bij de oudere vrouwen in betere handen was dan bij die jonge, onrustige novicen en monniken, maar ze leek haar rol als vanzelfsprekend te accepteren.’’

De boeddhistische tempelcomplexen in Laos zijn niet alleen een plaats voor religieuze beleving, maar zijn ook erg belangrijk voor het onderwijs. Veel kloostercomplexen hebben een lagere school. Op Wat Sok Pa Luang is een middelbare school, waar behalve de vijftien interne novicen dagelijks nog zo’n achthonderd andere novicen naar school gaan. Ze wonen niet op het complex, maar komen lopend of met de bus naar Wat Sok Pa Luang en volgen er onderwijs in klassen van zeventig leerlingen of meer.

,,De jongens wonden er geen doekjes om dat ze hier waren vanwege het onderwijs. Hun ouders hadden geen geld voor een gewone school, hier hoeven ze geen schoolgeld te betalen als ze dat niet hebben. Slechts ongeveer vijf procent van de kinderen ambieert een bestaan als monnik. Bijna iedereen treedt uit na het doorlopen van de middelbare school.

Honger hebben mensen in Laos niet, het is een vruchtbaar land. ,,Maar wie we ook spraken, hun droom is toch om naar het buitenland te gaan en daar geld te verdienen. Ook de jonge monniken mijmerden daarover. ’’

Boeddhistisch tempelleven in Laos. Mets & Schilt. ISBN 905330 4541. 25 euro

In Laos hangt men het Theravada-boeddhisme aan. Deze stroming wordt ook het zuidelijk boeddhisme genoemd omdat het zich via een zuidelijke route heeft verspreid: via India, Sri Lanka, Thailand, Burma en Cambodja.

Het legt de nadruk op het bestrijden van het lijden en het bereiken van een verlichte geest. Godsdienst is heel belangrijk in Laos, en dat is opmerkelijk want het straatarme Laos is één van de weinige nog echt communistische landen in de wereld. Doorgaans gaat communisme hand in hand met atheïsme. Nadat na de Vietnamoorlog in 1975 de communistische partij het voor het zeggen kreeg, werd het ook de Laotianen aanvankelijk moeilijk gemaakt hun godsdienst te beoefenen. Maar toen de overheid eind jaren tachtig de regels op dit vlak versoepelde, had het godsdienstig leven in een mum van tijd het oude niveau.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden