Leven in een kelder in Cizre, naast ontbindende lichamen

Koerdische burgers slachtoffer van strijd tussen PKK en Turkse leger

Een video waarop te zien is hoe een groepje ongewapende mensen wordt beschoten, maakte in Turkije al het nodige los. Inmiddels bemoeit ook de hoge commissaris van de mensenrechten van de Verenigde Naties zich ermee. Tijdens een persconferentie noemde deze de beelden gisterochtend 'schokkend' en eist nader onderzoek omtrent de toedracht van de Turkse autoriteiten.

De beelden lijken voor zich te spreken. Te zien is een tiental mannen en vrouwen dat een straat over steekt in Cizre, een stadje met een overwegend Koerdische bevolking in het uiterste zuidoosten van Turkije. Een man en een oudere vrouw met traditionele hoofddoek houden witte vlaggen omhoog. Het groepje probeert de lichamen van enkele mensen die tijdens recente gevechten zijn omgekomen in veiligheid te brengen.

Dan toont zich aan het einde van de straat een pantservoertuig van het Turkse leger. Waarschuwingskreten klinken, het groepje versnelt de pas. Dan wordt er geschoten. Mensen vallen op de grond of laten zich vallen. Ook de camera valt. Een plas bloed vormt zich op straat.

Het filmpje biedt een schaars inkijkje in het verloop van de strijd zoals die deze zomer is opgelaaid tussen de militante Koerdische verzetsbeweging PKK en de Turkse staat. Die strijd speelt zich af in het Qandil-gebergte waar de Turkse luchtmacht PKK-kampen bombardeert. Maar ook in steden als Cizre en Diyarbakir, de onofficiële hoofdstad van Turks Koerdistan. Hier woedt al maanden een ware stadsguerrilla.

In Diyarbakir concentreert de strijd zich in het historische stadscentrum. De wijk Sur, waar een aan de PKK gelieerde jongerenbeweging de wapenen opnam, is al sinds december van de buitenwereld afgesloten. Sur, een labyrint van nauwe straatjes en deels lemen huizen, huisvest talrijke monumenten, zoals een pas gerestaureerde Armeense kathedraal. Een filmpje dat dit weekend online werd gezet door de Turkse krant Hürriyet toont een totale ravage, vergelijkbaar met beelden zoals we die uit het conflict in Syrië kennen.

Ook vallen er burgerdoden, al is niet duidelijk hoeveel. De autoriteiten doen daar geen mededelingen over. Turkse mensenrechtenorganisaties spreken van honderden gedode burgers. Een aantal van de lichamen kan niet worden geborgen omdat ze zich in een door het leger afgegrendeld gebied bevinden. Ze komen om door scherpschutters, granaatexplosies en instortende gebouwen. Maar soms ook gewoon omdat hulp hen niet kan bereiken.

Zo zitten er in Cizre 28 mensen verstopt in een kelder. Er zijn gewonden onder hen, maar ambulances kunnen of mogen het gebouw niet naderen. Eerder kwamen zes leden van de groep, onder wie kinderen, om. De rest probeert zich staande te houden naast hun ontbindende lichamen. Veertien van hen zouden er slecht aan toe zijn.

In een aantal gevallen wisten Turkse mensenrechtenadvocaten spoedprocedures via het Europese Hof voor de Rechten van de Mens hulp af te dwingen. Maar het Hof verwijst inmiddels terug naar de Turkse rechter. "We verliezen kostbare tijd", zegt Ramazan Demir, een van de betrokken advocaten, op de website van televisiezender Al Jazeera.

Afgevaardigden van de pro-Koerdische partij HDP zeggen niet te begrijpen waarom ambulances de resterende gewonden niet mogen ophalen. Volgens de Turkse autoriteiten dienen ze zich naar een afgesproken 'veilige' plek te begeven op een kilometer afstand. Maar volgens de HDP zijn de gewonden er dusdanig aan toe dat ze alleen per brancard kunnen worden vervoerd.

Van de circa 120.000 mensen die in Cizre woonden, zijn er naar schatting nog slechts 20.000 over. De rest van de bewoners is gevlucht. Eerder doken beelden op van tanks die door de straten patrouilleren. Journalisten hebben slechts beperkt toegang tot de stad.

Analisten zien een verband tussen de opgelaaide strijd in het zuidoosten en de groeiende macht van aan de PKK-gelieerde Koerden over de grens met Syrië. Die riepen een autonome regio uit, Rojava, zeer tegen het zere been van Turkije. Human Rights Watch uitte vorige week zorgen over de geweldsescalatie in steden als Diyarbakir en Cizre. De mensenrechtenorganisatie sprak van 'disproportioneel geweld' van de kant van het Turkse leger.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden