ombudsman

Leve de praktisch opgeleiden en theoretisch opgeleiden

Adri Vermaat Beeld Maartje Geels

Opiniemaker en ondernemer Marianne Zwagerman pookte in april een discussie op die nog niet is uitgewoed. Zij vindt dat de term 'laagopgeleid' vervangen moet worden door 'praktisch opgeleid'. 'Onbedoeld zetten we een ongelooflijk grote groep mensen weg als laag', beargumenteerde ze. Bovendien: 'Er zijn zat mensen die theoretisch zijn opgeleid en niks kunnen'.

Het filmpje waarin Zwagerman dit zei werd op Facebook meer dan een miljoen keer bekeken. Ze kreeg veel bijval, zowel uit professionele hoek als van anderen.

In Trouw reageerde een woordvoerster van de VO-raad, de vereniging van middelbare scholen, eveneens instemmend. Ze noemde het onterecht en jammer dat het praktische talent ondergewaardeerd is. In hetzelfde artikel zei de voorzitter van het Landelijk Aktie Komitee Scholieren: "Als je zegt: 'Jij bent lageropgeleid', dan zeg je eigenlijk dat iemand met een lagere opleiding lager in de maatschappij staat. (...). Erg kwalijk en dit zeker voor het vmbo, dat al last heeft van een imagoprobleem."

Media leggen in hun berichtgeving over onderzoeken naar thema's als arbeid, zorg, wonen en voedingsgewoonten het accent vaak op het onderscheid tussen 'hoog- en laagopgeleiden'. Ogenschijnlijk valt daar niet aan te ontkomen wanneer onderzoeken zich richten op dit onderscheid. Tegelijk schuilt in de berichtgeving het risico dat media, onbedoeld, meewerken aan het versterken van de kloof in de samenleving.

Voor de term 'hoog- en laagopgeleiden' bestaan prima, veelal onbenut gebleven alternatieven. Door die te negeren, doet Trouw volgens sommige lezers mee aan het stigmatiseren van grote groepen mensen die al dan niet met een rits vakdiploma's op zak hun brood met praktisch werk verdienen.

De redactie gebruikt de term 'hoog- en laagopgeleiden' in verschillende gedaanten. Het begrip duikt op in berichtgeving over onderzoeken naar bijvoorbeeld het opleidingsniveau van Nederlandse stellen en verschuivingen hierin. Verder is er redactionele aandacht voor rapporten met cijfers, berekeningen en analyses over zaken als de verdeling van werk en zorg, het vertrouwen onder burgers en het co-ouderschap bij scheidingen. Vrijwel altijd staan 'hoog- en laagopgeleiden' in dergelijke onderzoeken centraal.

Woordkeuze

Ook in de reportages in Trouw komt de term voor. Dat valt daar extra op omdat het een individuele woordkeuze is van de redacteur en niet een term die is overgenomen uit een rapport of persbericht.

Beeld Maartje Geels

Toen Trouw rond de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen maart schreef dat hoogopgeleiden weer graag in Amsterdam wonen, was de reactie van een lezer waarom dat voorrecht niet voor laagopgeleiden zou kunnen gelden. Alsof alleen opleiding bepalend is voor inkomen en hoogte van de bankrekening.

Een soortgelijke opmerking kwam nadat in een reportage was geschreven dat bepaalde straten in Den Haag weer schoon zijn, sinds daar hoogopgeleiden wonen. Alsof 'hoogopgeleiden' de straten poetsen en niet de schoonmaakdiensten, wees de lezer op het gevaar van eenzijdige berichtgeving.

Dat 'hoog- en laagopgeleiden' het in de beeldvorming niet goed doen, bleek uit de reacties op de oproep van Zwagerman om met die term te stoppen. Vier van de vijf vertegenwoordigers uit het onderwijs en een CBS-woordvoerster die in april in Trouw reageerden, namen er eveneens afstand van. De vijfde stoorde het minder. De ergernissen liggen in het gevoel van arrogantie en suprematie: verondersteld intellect versus verondersteld onontwikkeld.

Denkers tegenover doeners. Praktisch opgeleiden versus theoretisch opgeleiden. Alternatieven genoeg. Zulke begrippen stuiten mensen minder tegen de borst dan het in de krant ingeburgerde 'hoog- en laagopgeleiden'. Met deze, voor praktische opgeleiden negatieve term mag de redactie best rekening houden.

Ombudsman Adri Vermaat van Trouw bespreekt journalistieke dilemma's en kijkt kritisch naar de werkwijze van de redactie. U vindt al zijn artikelen op trouw.nl/ombudsman.

Reageren? Stuur een e-mail aan ombudsman@trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden