Leve de participatiesamenleving?

Frank Ankersmit: "Wij zijn gewend aan een overheid die al onze bomen wegtakelt, en nu moeten we het ineens zelf doen."Beeld Chris Keulen

Thuiszorg wordt beperkt, verzorgingshuizen en bibliotheken moeten sluiten. Onder de noemer 'participatiesamenleving' worden veel anti-participatiemaatregelen genomen, stelde socioloog Evelien Tonkens onlangs in haar Socrateslezing. Waar komt de drang tot het terugdringen van overheidsbemoeienis eigenlijk vandaan? En is kritiek op de participatiesamenleving gelijk aan kritiek op het liberalisme?

Overheden zijn in dit beleid al snel de boosdoeners, burgers zijn de weldoeners. Formele instituties worden gewantrouwd, informele initiatieven worden omarmd. Het klinkt misschien mooi, maar volgens Tonkens blijkt in de praktijk dat werkelijk vernieuwende 'participatie' enkel kan ontstaan als (semi)overheden en burgerinitiatieven samenwerken. Formele instituties blijven in haar ogen cruciaal.

Frank Ankersmit, emeritus-hoogleraar intellectuele geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen: "Ogenschijnlijk heeft de hele discussie veel te maken met klassieke liberale idealen, zoals die voor het eerst verwoord werden door de Franse politiek filosoof Alexis de Tocqueville (1805-1859). Zijn tweedelige boek over zijn reis door de jonge democratie van de Verenigde Staten van Amerika, bevat beroemde voorbeelden over burgerparticipatie. Zo beschrijft hij vol verbazing dat wanneer in Amerika een boom op de weg beland is na een storm, de omwonenden direct samen de schouders eronder zetten en die boom wegtillen. Terwijl de burgers in Frankrijk naar het gemeentehuis zouden gaan om te vragen of er een stormschadeploeg kan worden gestuurd om de boom weg te laten takelen."

Sabine Roeser, hoogleraar ethiek en techniek aan de TU Delft: "Wanneer bent u voor het laatst in Amerika geweest? Er liggen daar heel wat bomen op de weg, letterlijk en figuurlijk. Toen ik door de eindeloze buitenwijken van Chicago reed, was ik net zo verbaasd als Tocqueville, maar dan in negatieve zin. Ik zag verwaarloosde slums, met grotendeels onverharde wegen. Als je het mij vraagt laat het hedendaagse, sterk verarmde Amerika juist pijnlijk zien wat er gebeurt als een overheid weinig kan doen: het algemeen belang wordt verwaarloosd. Burgers kunnen niet op eigen initiatief stoepen aanleggen."

***
In het Filosofisch Elftal gaan twee filosofen wekelijks in debat over een actuele kwestie. Trouw-abonnees lezen vandaag in de krant de volledige discussie van Frank Ankersmit en Sabine Roeser.

De Rode Hoed in Amsterdam organiseert op woensdag 19 november het debat 'Leve de participatiesamenleving!?'. Meer informatie vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden