Leuvense universiteit weekt zich los van de kerk

Studenten in het Belgische Leuven merken er waarschijnlijk niets van, maar de van oudsher katholieke universiteit van die stad weekt zich steeds verder los van de kerk.

Wat is er aan de hand? Aartsbisschop Léonard treedt af als voorzitter van de hoogste bestuurlijke raad. Voor hem in de plaats komt iemand van buiten de kerk. Daarnaast verliezen de vier overige bisschoppen in deze raad - die 'inrichtende overheid' heet - hun stemrecht. Hun vetorecht behouden ze, maar alleen waar de 'katholieke identiteit' van de universiteit in het geding is. Voor de rest hebben ze niets meer te zeggen.

'KU Leuven schuift bisschoppen aan de kant', kopte het Vlaamse dagblad De Morgen ronkend. Toch verandert er in de praktijk weinig, vindt Rik Torfs. Hij is hoogleraar kerkrecht aan de theologische faculteit van de KU Leuven. "De macht van de bisschoppen was sowieso al gering. En voor studenten en professoren verandert er weinig. Deze maatregelen bevestigen slechts de realiteit: de getaande macht van de kerk in de maatschappij vertaalt zich nu naar de organisatie van de universiteit."

Het aftreden van Léonard is het voorlopige sluitstuk van een lange ontwikkeling. Tot in de jaren 50 werd de universiteit grotendeels door de katholieke gemeenschap in België bekostigd. Dat veranderde: de staat nam de financiering over. Daarmee verloor de kerk veel macht. Na 1968, waarin de universiteit werd opgesplitst in een Vlaams en een Waals deel, werden de bisschoppen aan de Vlaamse KU Leuven 'verbannen' naar de inrichtende overheid, aldus Torfs. "Dat bestuursorgaan deed in feite niet zoveel."

Wel moest deze raad benoemingen van nieuwe hoogleraren goedkeuren. In theorie konden de bisschoppen, die vetorecht hadden, dus hoogleraren weren. Van dit recht hebben zij nooit gebruik gemaakt. Torfs: "Niet officieel in ieder geval. Achter de schermen gebeurde natuurlijk wel van alles. In de jaren tachtig werd het vetorecht van de bisschoppen beperkt tot de benoemingen aan de faculteit godgeleerdheid en kerkrecht."

Ook doordat de raad steeds groter werd, brokkelde de macht van de bisschoppen af. Toen de huidige rector, Mark Waer, in 2009 aantrad, kwam het proces van emancipatie in een stroomversnelling. Met als uitkomst: men spreekt niet langer van de Katholieke Universiteit Leuven, maar kortweg van de 'KU Leuven'.

Herman De Dijn, emeritus-hoogleraar in de Wijsbegeerte aan de KU Leuven: "Het is een halfslachtige oplossing: de K is behouden, maar zonder de punt erachter. Zo kan de universiteit in het binnenland nog steeds haar katholieke kaart uitspelen, maar in het buitenland net doen alsof ze niet katholiek is." Voor het aantrekken van buitenlandse onderzoekers is dat van belang, aldus De Dijn. Ook hij ziet in de veranderingen een 'bevestiging van de realiteit'. "Ik betreur het, maar je kunt het niet meer terugdraaien. Er is geen bewust katholicisme meer in Vlaanderen, en zeker niet in de kringen rond de universiteit. Ja, dan is de rekening vlug gemaakt."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden