Leuren met je kind

Een brugklasser en zijn stapel boeken.Beeld ANP

Het vinden van een middelbare school voor je kind in de stad is allang geen kwestie van kiezen meer, maar van leuren, smeken, hopen en wachten. Over het gevoel ongewenst te zijn.

Het is lastig uit te leggen. "Loten? Voor een school?" Mijn vader zit vol ongeloof aan tafel. Net zo ongelovig als onze familieleden uit het oosten des lands reageren. Rare randstedelijke fratsen, vinden zij. Loten. "Is het een heel speciale school ofzo?" Bij de scholen bij hen in de buurt staat de koffie klaar en is het eerste woord 'welkom'. En hier in het westen, waar het aantal kinderen altijd groter is dan het aantal plaatsen? Hier zijn heel gewone scholen die in koeienletters op de website zetten: "Aanmelding dagelijks tussen 14 en 15 uur, ALLEEN met geldig identiteitsbewijs, cito-score en uittreksel uit het geboorteregister. Wie één van deze niet bij zich heeft wordt niet in behandeling genomen." Dat is wel iets anders dan welkom.

"Wij moeten vierhonderd gesprekken voeren en kunnen daarom niet ingaan op uw verzoek om het kennismakingsgesprek te verzetten", stond in de brief die wij kregen van de school waarvoor onze zoon koos. We maakten hem open op een woensdag nadat we uit ons werk kwamen. Genoemde datum: morgen, half tien. Je komt, natuurlijk. Je zegt alles af. Je kunt het je niet veroorloven om te verzaken. Het kiezen van een middelbare school in de Randstad is geen kiezen, maar leuren, smeken, hopen en wachten.

"De school waar mijn dochter nu dan maar heen wil, kan niet zeggen of ze nog mee kan doen voor de eerste aanmeldingsronde", zegt Clara, een vriendin uit Utrecht. Bij haar thuis is het al weken een drama. Haar superbijdehante dochter wilde graag naar het gymnasium. De basisschool-juf stond daar volledig achter. Maar begin februari gebeurde iets onverwachts: het kind, altijd een hoogvliegertje, maakte haar cito-test niet goed genoeg.

Na de eerste paniek dacht het gezin: Zou het kind daarop echt worden afgewezen? Dit jaar is immers het laatste jaar waarin middelbare scholen de uitslag van die test nog mogen gebruiken als aanmeldcriterium. Die cito is nooit bedoeld als graadmeter van het kunnen van een kind en moet daarom van minister Van Bijsterveldt vanaf volgend jaar pas in juni worden gehouden. Nadat kinderen zijn aangemeld op de grote school. Maar het Utrechtse gym, dat vanwege meer dan genoeg aanmeldingen eisen kan stellen, is onverbiddelijk: wie te weinig citopunten heeft én drie jaar op rij niet op alle onderdelen ver bovengemiddeld heeft gescoord, moet omkijken naar een andere school.

En nu? De familie heeft geen enkel idee wanneer ze zich waar kunnen melden voor een nieuw inschrijfmoment. Er is een nieuwe school gekozen, maar of dochter zich daar wel of of niet alsnog mag inschrijven, het wordt maar niet duidelijk. "Ik geloof dat het lerarenteam erover gaat vergaderen", zegt vriendin. "Ze bellen me nog, als ze dat niet vergeten."

Mijn vriendin kennende zullen ze het niet vergeten. Omdat zij zal blijven bellen, langsgaan, brieven schrijven. Ze kent haar pappenheimers. Zij en ik en al onze kennissen; we zijn een generatie van vechtouders geworden. We staan vooraan in de rij. We schrijven het eerste moment van inschrijving voor wat dan ook in onze agenda.

En dat doen we al jaren, want het is niet makkelijk om ouder te zijn van een kind dat zo rond 2000 geboren werd. Mijn oudste telg werd al uitgeloot voor een basisschool, acht jaar geleden. Hij staat zijn hele twaalfjarige leven lang al voor werkelijk àlles op een wachtlijst. Zwemles, voetbal, gitaarles.

Het gevolg van een 'piekje' in de demografie. Een onverwacht stijginkje. En het gevolg van de plotse populariteit van de steden op jonge gezinnen. Waar eerst een gezin zo snel mogelijk de stad uit verhuisde, blijven ze nu in de stad.

Zulke mensen zijn wij ook. We bleven in Amsterdam. Ook voor de kinderen: er zijn hier de meest fantastische scholen. Scholen met een conservatorium-klas, met dans, techniek, sport of buitenissige, vernieuwende onderwijsvormen. Gewone scholengemeenschappen. Een keur aan gymnasia. Althans: Het is er, maar tegelijk is het er ook weer niet. Want hier zijn ook almaar massaler wordende lotingen.

Deze maanden verbijten zich in de hoofdstad alleen al 2300 kinderen, en een veelvoud aan ouders en grootouders. Kinderen en ouders die vol enthousiasme Open Dagen afliepen, een keus maakten voor een school die bij hen paste. Ze schreven zich in, namen de juiste papieren mee, verschenen op het kennismakingsgesprek - en bleken te hebben gekozen voor een school waar meer kinderen heen willen dan er plek is. En dan hadden ze lang niet allemaal gekozen voor iets heel bijzonders.

Ze wisten vooraf natuurlijk: Al jaren wordt in Amsterdam geloot. Maar in plaats van kleiner, wordt het probleem alleen maar groter. Ging het eerst om enkele tientallen gymnasiasten, later breidde het probleem zich uit naar andere schoolsoorten. Vorig jaar waren er een paar honderd overinschrijvingen. En ondanks het feit dat er twee scholen bij kwamen, is dit jaar het record bereikt van duizenden overingeschreven leerlingen. Vooral kinderen met een havo of vmbo-t-advies zijn de pineut.

Onze oudste zoon heeft havo-advies en bijbehorende citoscore. We maakten een ronde langs scholen, de één nog leuker dan de andere. We kozen, schreven ons in, en zagen op internet het aantal aanmeldingen stijgen, iedere dag met een stuk of tien. Toen er nog een week te gaan was, was het aantal van vijftig beschikbare havo-plaatsen op de school van onze keuze al bereikt. Het werden er al snel zestig, en steeg nog steeds. Uitwijken naar een alternatief kon niet meer, want op alle andere scholen was het net zo vol. De plaatselijke krant schat het tekort aan havoplaatsen op 365 plekken. Dat is, grof berekend, een klas of dertien.

De beste vriend van onze zoon - vmbo-advies - heeft minder dan 30 procent kans om te worden ingeloot. Hij koos met 166 anderen voor een school met vijftig vmbo-plaatsen. Hij moet er een beetje van zweten. "Ik hoop dat ik een andere school kan vinden als ik word uitgeloot."

"Wat gebeurt er dan met de kinderen die uitgeprocedeerd zijn?", vraagt mijn vader, die met gevoel voor overdrijving zijn kleinzoon vergelijkt met een asielzoeker zonder status. Het antwoord staat exact, met data en al, omschreven in wat heet de 'kernprocedure Amsterdam'. Uitgelote kinderen krijgen twee weken de tijd om een nieuwe school te zoeken die nog plaats heeft. Nadat ze zich daar hebben ingeschreven, volgt opnieuw een loting. Mocht het gebeuren dat ze weer worden uitgeloot, herhaalt de procedure zich nog een keer. Het geeft niet het gevoel dat je welkom bent. Integendeel. Het geeft het gevoel dat je met een kind in deze stad ongewenst bent. We kennen allemaal de verhalen van Amsterdamse kinderen die om half acht 's ochtends op het station staan om naar een school te gaan in IJmuiden of Purmerend. Want overal is het vol, zelfs in de Bijlmer. Het geeft een knagende onzekerheid, die als het een beetje tegenzit nog maanden kan duren. En het kind? Dat zegt laconiek dat hij wel zal zien hoe het afloopt, maar vindt op dit moment niet veel meer ècht leuk.

Oké, elders in het land fietsen kinderen een uur om überhaupt een school tegen te komen. Maar naar is het wel. Vooral de onzekerheid. "Iedere ochtend word ik wakker en dan denk ik: wat was er ook alweer - o ja dat schoolgedoe", mailt de Utrechtse moeder. Samen verzuchten we: er zijn momenten waarop je liever in Amersfoort zou wonen, of Lutjebroek. Geen keus, ver fietsen, maar wel zekerheid.

Weg met de tombola
In Amsterdam bestaat een heuse stichting om de jaarlijkse scholentombola uit de wereld te helpen. De stichting Vrije Schoolkeuze Amsterdam (VSA) vindt dat "ouders en leerlingen recht hebben op een reële vrijheid van schoolkeuze". Ze moeten niet berusten maar met gerichte acties middelbare scholen proberen te bewegen om extra plaatsen te creëren. "Druk uitoefenen werkt!", zegt de stichting. (www.stichtingvsa.nl)

Overigens is het loten geen exclusief randstedelijk probleem: ook in Den Haag, Haarlem, Gouda, Utrecht, het Gooi, Eindhoven, Nijmegen en Groningen zijn scholen met een goede reputatie die een te groot aanbod van leerlingen hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden