Les1: de musici niet storen

interview | Gustavo Gimeno was slagwerker, is nu dirigent. 'Het leven is een stuk overzichtelijker geworden.'

Februari 2014, de mobiel van Gustavo Gimeno gaat: 'Kun jij de komende concerten van Mariss Jansons overnemen?' Gimeno, toen nog soloslagwerker in het Concertgebouworkest, maar ook voormalig assistent-dirigent van Jansons, dacht: wat nu? "De nacht voor de eerste repetitie met mijn eigen orkest, en de laatste vijf minuten voordat ik het podium op moest, vreselijk. Je denkt: ik kan nu nog terug..." Mooi dat-ie dat niet deed. Stravinsky, Sibelius, Johann Strauss en Lindberg: de concerten werden een succes. Gimeno nam de honneurs waar voor de maestro onder wie hij zoveel jaren de mooiste muziek mocht maken.

Het orkest boekte bij: drie programma's het komende seizoen, inclusief een tournee naar het Verre Oosten. Op 28 juni maakt hij zijn debuut bij het Radio Filharmonisch Orkest. En zo staan er meer partners op het cv van Gimeno. De toekomst belooft veel moois.

"Ik blijf met twee benen op de grond staan, omdat ik bezorgd ben: als het maar zo kan blijven, als ik deze prachtige dingen maar mag blijven doen. Ik kan er maar beter niet te veel op rekenen. Wat nu gebeurt is ongelofelijk, ik ben dolblij. En weet je wat het fijnste is? Dat ik zoveel van al die steengoede musici kan leren."

Sinds 1 januari is Gustavo Gimeno (1976) definitief slagwerker af bij het Concertgebouworkest. Vanaf deze zomer heeft hij een eigen toko, als chef van het Orchestre Philharmonique du Luxembourg. "Het leven is een stuk overzichtelijker geworden. Ik moet studeren en dirigeren, punt. En vooral niet te veel klussen aannemen, anders kan ik me niet voldoende voorbereiden. Vroeger deed ik alles tegelijk: spelen in het orkest, masterclasses verzorgen, lesgeven aan het conservatorium, ik rende van hot naar her. Nu ben ik thuis, in Amsterdam en zit ik de hele dag boven mijn partituren. Twee afspraken in de week, hooguit. Die duidelijke structuur is prettig.

"Ik vind het carrièreaspect ook behoorlijk lastig en ik ben helemaal niet zeker van mijn zaak. Alles wat moeilijk is in het leven geeft je het meeste plezier, tenminste, als je de moeilijke stappen overwint. Als je geen risico neemt, zijn er nauwelijks hoogtepunten. Datzelfde risico maakt dat het leven zwaar kan zijn en teleurstellend, maar je leert steeds meer hoe je in elkaar zit, wat je kunt en wat niet. Dat is het fascinerende van het dirigentenvak."

Elegante bewegingen

De Spanjaard Gimeno kwam studeren in Nederland, nam een schnabbel aan bij het Concertgebouworkest en was sinds 2002 in vaste dienst. Het bloed kroop waar het niet gaan kon, partituren uitvlooien deed hij altijd al, waarom niet naast zijn baan als slagwerker een directiestudie volgen? Na het conservatorium was niet alleen Jansons zijn mentor, ook Bernard Haitink en Claudio Abbado vormden zijn dirigentschap.

"Vanaf het moment dat ik een vaste baan had en slagwerkles gaf, keek ik verder: doe ik dit over twintig jaar nog, is het dan nog leuk? Ik begon aan een studie orkestdirectie, niet met grootse plannen, puur voor mezelf." De baton bleek aantrekkelijk voor meer slagwerkers: we noemen Riccardo Chailly, en Simon Rattle.

"Een van de belangrijkste lessen voor een dirigent: niet storen. Je moet weten wanneer je wat moet aangeven, maar dat betekent niet per se dat je je slagpatroon moet volgen. De balans vinden tussen de emotie en een puur technische duidelijkheid is moeilijk. Wanneer hebben de musici mij nodig, wanneer niet, wanneer stoor ik met mijn aanwezigheid? Ik kan duidelijk slaan, maar dat is niet zo interessant, het gaat om al die momenten daartussen."

Jansons, Haitink, Abbado; de namen van deze meesters vallen meer dan eens. "Hun passie voor het muziek maken, en dan vooral het eerlijk muziek maken, hebben ze gemeen. Voor sommige dirigenten zijn andere aspecten ook belangrijk: roem, geld, applaus. Het ware musiceren betekent toewijding, nooit denken dat je er bent. Je zag iemand als Abbado altijd repeteren, zich zorgen maken, studeren, aarzelen, ook op hoge leeftijd. Hij is een van mijn voorbeelden, zo hoop ik te zijn en te blijven."

Ook beschaving hoort bij deze drie mannen, en in het geval van Haitink en Abbado komt daar een grote dosis verlegenheid bij kijken. Bij Gimeno vallen zijn elegante, niet-opdringerige bewegingen op. "Een dirigent creëert een sfeer. En dat begint al als je binnenkomt. Ik zeg nooit tegen een orkest: ik wil dit en dat. Ik heb de neiging om in meervoud te spreken: we moeten hier oppassen, we waren te snel, laten we zus en zo. Ik vertel mijn idee, maar 'ik wil', nee, who cares wat ik wil. Ik hou niet van 'ik'. Het gaat om wat ik denk dat het beste is voor de muziek. Ook dat heeft invloed op de sfeer. Een orkest wil een visie en je moet vooral niet twijfelen aan wat je wilt, maar dat betekent niet dat je nooit kunt zeggen: hier moet ik over nadenken, of: laten we dit proberen. Een dirigent is niet perfect, ook al verwacht iedereen dat. Een dirigent probeert alle neuzen dezelfde kant op te krijgen. Als dat lukt, voel je als luisteraar dat de uitvoering karakter heeft."

Onlangs dirigeerde Gimeno zijn eerste opera, in zijn geboortestad Valencia. Welke muziek past bij hem als dirigent? "Daar ben ik heel voorzichtig in. Ik ben snel geïntimideerd door een partituur. Ik droom van Schönbergs 'Gurre-Lieder', maar of dat me ooit lukt, geen idee. Bellini's 'Norma' in Valencia ging goed. En op die plek, dat was bijzonder. Mijn moeder kwam iedere voorstelling, dat maak ik nooit mee. De stad waar je geboren bent, vergeet je niet. Je denkt aan je verleden, dat heeft iets emotioneels. Verder ben ik Amsterdammer. Vanaf mijn achttiende woon ik hier, ik ontwikkelde me en mocht hier een traject volgen op het hoogste niveau. Of ik een gelukkig mens ben? Dat kun je wel zeggen."

Gustavo Gimeno dirigeert op 28 juni het Radio Filharmonisch Orkest in het Concertgebouw, Amsterdam. Info: concertgebouw.nl

'Ik zeg nooit tegen een orkest: ik wil dit en dat. Ik heb de neiging om in meervoud te spreken.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden