'LES SILENCES DU PALAIS'

Amsterdam-Rialto, Cinecenter; Utrecht-'t Hoogt; Rotterdam-Lantaren/Venster; Wageningen-Movie W.; Leeuwarden-Filmhuis.

Tussen neus en lippen door vertelt Alia haar vriend dat prins Sid'Ali is overleden. Ze werd in zijn paleis uit een dienstmeid geboren. Op de dag dat zij geboren werd, kwam er nog een meisje ter wereld, een prinses. Wie haar vader is, weet Alia niet, misschien is prins Sid'Ali dat wel.

De dag na haar optreden keert Alia terug naar het paleis, waar ze haar jeugd (in de jaren vijftig) doorbracht. Dwalend door immense gangen, luisterrijk gedecoreerde zalen, de dienstverblijven, de keukens en de uitgestrekte tuinen, herinnert ze zich haar jeugd. Via lange flash-backs kijken wij met haar terug.

Zo begint de Tunesische cineaste Moufida Tlati haar debuutfilm 'Les silences du palais', waarvoor ze ook het scenario schreef. Terugblikkend op Alia's meisjesjaren voert ze ons mee naar het weelderige leven van het roemrijke geslacht van de Bey's, die aan de top stonden van de Tunesische politieke elite.

Van exotisme houdt Tlati zich gelukkig verre. Ze vermijdt het door aan te geven dat de Bey's, zelfs in de laatste fase van de onafhankelijkheidsstrijd, met de Franse kolonisten collaboreren. Ze ondergraaft het bovenal door ons door de ogen van het onwettige kind Alia en haar moeder naar de rijkdom van de Bey's te laten kijken. Die onderdrukte vrouwen staan bij haar centraal.

Het grootste deel van 'Les silences du palais' speelt in keukens en dienstverblijven. Vrouwen die het paleis nooit mogen verlaten, zijn er dag en nacht bezig met het bereiden van maaltijden, met de was, met de zorg voor nieuwgeborenen, etc., etc. Tlati toont ons dit werk en de daarbij behorende rituelen met documentaire precisie. Daarin maakt ze uitstekend voelbaar dat deze vrouwen sloven voor het leven zijn.

Dat het werkvolk geen enkel recht op eigen leven heeft, ervaren we ook in de verblijven van de heren en meesters. Alia's moeder bijvoorbeeld, kan elk moment opgetrommeld worden om de prinsen en prinsessen met een buikdans te amuseren. Als zij prins Sid'Ali in zijn slaapvertrekken een kopje thee moet brengen, blijft het haast nooit bij dat kopje thee alleen.

Daar haar dochter Alia prachtig kan zingen, vreest zij dat haar kind eenzelfde onderdanig leven wacht. Die vrees dreigt bewaarheid te worden in het dramatische hoogtepunt van 'Les silences du palais'. Tlati heeft ons daar met kleine en terloopse aanwijzingen heel subtiel op voorbereid.

Op een kwade dag laat de prins zich ontvallen dat Alia al 'een echte parel' begint te worden. In het vervolg moet zij en niet haar moeder hem zijn kopje thee maar komen brengen. De smeekbede van de moeder ('Alia is nog een kind') vinden bij hem geen gehoor. Haar wanhoop kan ze niet uitschreeuwen, daar het personeel één voorschrift heeft leren verinnerlijken: de regel van de stilte. Door dat gebod komt Alia ook niet aan de weet wie haar vader is.

Juist die regel van de stilte weet Moufida Tlati in haar eerste film tot een esthetisch principe te verheffen. Haar precieze beelden van het werk van het personeel en haar gortdroge registraties van wat Alia en haar moeder in het paleis meemaken, spreken voor zich. Zonder woorden maken ze voelbaar dat deze vrouwen sprekend stom en levend dood zijn.

Dat fascinerende 'voor zichzelf spreken' weet Tlati helaas niet altijd te bereiken. De buiten het paleis woedende vrijheidsstrijd vereist veel tekst en uitleg en is ook nog eens een erg voor de hand liggende verwijzing naar een mogelijk ander bestaan. Ook de flasback-structuur waarmee Tlati wil aangeven dat er voor Alia (en voor alle Tunesische vrouwen) na de onafhankelijkheid eigenlijk niets veranderde, voldoet niet.

De regisseuse vertoeft te veel in het verleden en verwaarloost Alia's heden in de jaren zeventig. Dat wreekt zich vooral in de slotscènes van de film, waarin in rap tempo en heel schematisch opgelepeld wordt dat de tijden wel veranderden maar Alia's leven eigenlijk niet.

Moufida Tlati nam in haar eerste film vermoedelijk iets te veel hooi op haar vork. Met beelden een verhaal vertellen kan ze uitstekend. Als scenario-schrijfster laat ze echter te veel steken vallen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden