Leren is niet altijd leuk, maar wel altijd nuttig

Toen ik, na jaren uit het middelbaar onderwijs te zijn weg geweest, terugkeerde om een jaar in te vallen op de school waar mijn dochter in de eindexamenklas zat, vroeg ik haar een paar tips. Ik vat haar adviezen samen: "Geef ze meteen veel werk en vertel niets over jezelf." Ze bedoelde: neem je eigen vak (Nederlands) serieus, want hoe zou een leerling je vak serieus moeten nemen als jij dat niet doet. En: een docent is tot op grote hoogte een autoriteit. Je gezag vestig je niet door een sfeer van intimiteit en gelijkheid te creëren (nogal in de mode in die tijd en ook nu).

Ik had ooit ervaring opgedaan op de Werkplaats Kindergemeenschap te Bilthoven, de beroemde Kees Boekeschool, waar de leerlingen 'werkers' heetten en de docenten 'medewerkers'. Docenten werden bij hun voornaam aangesproken. Ondanks de progressieve onderwijsopvattingen en de schijnbare gelijkheid was er toch sprake van gezag en discipline. Uit die ervaring kon ik goed putten. Het werd een leuk jaar.

Onderwijsvernieuwingen hebben sinds de Mammoetwet in de jaren zestig het onderwijs overspoeld. De vlag waaronder ze voeren was altijd verbetering van het onderwijs, de werkelijke drijfveer was niet zelden bezuiniging op het onderwijs.

Het doel was: meer leerlingen met hogere opleidingen, het middel was: aanpassing van de eisen. Het resultaat: noodzaak tot nieuwe hervormingen, overspannen docenten.

Nu geeft Onderwijs 2032 het onderwijs terug aan de scholen. Doe maar, zie maar, jullie weten wat goed is voor de leerlingen, maar zorg er in ieder geval voor dat ze kunnen rekenen en lezen en dat ze elke vier jaar gaan stemmen.

Ik zeg het even kort door de bocht. In menig opzicht is dat plan een verademing. Maar er valt altijd wat te klagen. Er verdwijnen belangrijke talen uit het curriculum. Het vak geschiedenis is niet meer prominent aanwezig in de basisbagage.

Dat leerlingen zelf mogen bepalen wat ze willen weten van de geschiedenis, zoals 2032 zegt? No way! Interdisciplinair onderwijs is prima, maar hoe valt dat te rijmen met beperkende profielen en 'meer weten over minder'. Het googelen als superieur aan feiten stampen is buitengewoon discutabel.

Het vak Nederlands wordt sterk instrumenteel gericht. Dat is wel nodig want er wordt abominabel slecht geschreven en gelezen op alle niveaus.

Daar komt dan nog eens de tirade van mijn collega-schrijver Christiaan Weijts overheen, die het lezen van 'oude meuk' voor literatuurlijsten onzinnig vindt. Lezen moet leuk zijn en aansluiten bij de 'belevingswereld' van de jongere.

Zo'n gemakzuchtig protest tegen onze eigen cultuur en traditie komt elke tien jaar voorbij. Ik heb er al een paar ronden van meegemaakt.

De belevingswereld van de jongere moet juist worden uitgebreid, opengegooid: daar is onderwijs voor. Leren is niet altijd leuk, maar wel altijd nuttig. Natuurlijk moet je niet meteen een les filosofie beginnen met het eerste hoofdstuk van Spinoza's Ethica, maar het verhaal van Socrates die tot de gifbeker werd veroordeeld omdat hij met zijn subversieve vragen de jeugd verpestte, is een aardige introductie.

Max Havelaar lezen is niet makkelijk, maar de 'toespraak tot de hoofden van Lebak' en 'Saïdjah en Adinda' kunnen mooi als inleiding dienen op een interdisciplinaire serie lessen Nederlands en geschiedenis over kolonialisme.

Literatuur staat altijd in een context. Docenten die het belang van literatuur voor de taalbeheersing en de kennisverwerving van de leerlingen inzien, worden in de verdediging gedrongen. Het is jammer dat schrijvers zoals Weijts enthousiast aan hun eigen ondergang meewerken.

Ik herinner me een proefwerk over F. Springers 'Bougainville', dat ik in 4 vwo gaf. Vooraf werden nerveus wat feiten uit de uittreksels uitgewisseld. Geen nood: ze mochten het uittreksel erbij houden. Wat? Ha! Eitje. En ze mochten het boek erbij houden. Verbijstering alom. Wat zat erachter?

De vragen konden alleen goed worden beantwoord als ze het boek echt helemaal zelf hadden gelezen. Het werd een slachting. Ze hebben de boodschap begrepen. Ik geef toe, het bedenken en nakijken van zo'n proefwerk kost veel tijd. Een serieus en belangrijk vak, dat Nederlands.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden