Leren in formatie te lopen

Nederland zet zijn kaarten op de Afghaanse veiligheidstroepen, maar in Uruzgan is een baan bij leger of politie niet populair: slecht betaald en gevaarlijk. Trouw maakte hun opleiding mee.

door George Marlet

In Kamp Holland krijgen Afghaanse jongens en mannen een opleiding tot hulpagent. Zij moeten de eerste klappen van de taliban opvangen. Zo’n veertig agenten in spe oefenen in de brandende zon hoe ze in formatie moeten lopen. Darryl, een Amerikaanse instructeur, verliest af en toe zijn geduld. ,,They don’t look, they don’t look’’ (ze kijken niet), sist hij. Na veel uitleg heeft commandant Mir Hamza door hoe het moet. Rechterarm omhoog met de vuist gebald, dat betekent dat de groep moet stoppen.

Aan de rand van Kamp Holland, de Nederlandse militaire basis in Tarin Kowt, is een trainingskampje ingericht. Het is er beduidend soberder dan op het Nederlandse deel: tenten in plaats van pantsercontainers en een stoffige zandvlakte in plaats van verharding met kiezelstenen. Maar de Afghanen klagen niet. Ze hebben twee weken lang kost en inwoning en krijgen een eigen uniform en kalasjnikov-geweer.

De opleiding tot hulpagent is een speerpunt van de Nederlandse militaire missie in Uruzgan. Het is de bedoeling dat het Afghaanse leger en de Afghaanse (hulp)politie uiteindelijk alle taken overnemen waarvoor nu nog tienduizenden Navo-militairen in het land zijn.

Dat is een lange en moeizame weg. ,,Afghaanse veiligheidstroepen zijn het gezicht van de overheid en geven een gevoel van controle en veiligheid. Maar dat kunnen ze nu nog niet langdurig bieden’’, zegt Rob Querido, commandant van de Nederlandse gevechtseenheid.

Uruzgan staat te boek als een van de armste en meest achtergebleven provincies van Afghanistan. Militairen weten te vertellen dat in sommige dorpen zelfs nog niet bekend is dat de Russische troepen (in 1989) zijn vertrokken. Geschoold personeel is er nauwelijks.

Vanuit andere provincies is de animo gering om in Uruzgan in het onderwijs, de gezondheidszorg of bij de politie te gaan werken. De betaling is er – ook naar Afghaanse begrippen – zwaar onder de maat en juist voor ambtenaren is het niet veilig.

Politieagenten en militairen hebben het meest te duchten van taliban- en andere strijdgroepen. Die beschouwen hen als handlangers van de westerse coalitietroepen in Afghanistan. Regelmatig komen bij aanslagen en vuurgevechten militairen en politieagenten om het leven. Van die dreiging is tijdens de training in Kamp Holland weinig te merken. De Afghaanse hulpagenten liggen dubbel van het lachen als iemand vergeet te stoppen en onbekommerd tientallen meters doorloopt.

In Urugzan zijn inmiddels zo’n zevenhonderd Afghanen tot hulpagent opgeleid. Het is de vraag hoeveel hun roeping trouw blijven, als ze bijvoorbeeld in de papaverteelt meer geld kunnen verdienen.

,,Wil je veilig kunnen wonen in Uruzgan, dan moet je zeker 130 dollar per maand verdienen’’, zegt Gijs Scholtens, als jurist gedetacheerd bij de Nederlandse Task force Uruzgan (TFU). ,,Maar een rechter of officier van justitie verdient hier 60 dollar per maand. Voor dat geld komen ze niet naar Uruzgan. Mensen met een opleiding verdwijnen naar banen die wel behoorlijk verdienen.’’

In de gezondheidszorg is het zelfs met dubbele salarissen moeilijk om voldoende personeel naar Uruzgan te krijgen. De centrale regering in Kaboel wil nu mensen gaan verplichten om in de buitengebieden te gaan werken. Voor het Afghaanse nationale leger bestaat al zo’n regeling. Na een opleiding van zes maanden in de hoofdstad Kaboel worden soldaten naar een van de provincies overgeplaatst.

Qudrat Azizi (23) komt uit Jalalabad. Hij is met zijn compagnie gelegerd aan de rand van Kamp Holland. Onder toezicht van Nederlandse militairen doet Azizi deze ochtend mee aan een veiligheidscontrole. Op de weg van Tarin Kowt naar Wanow fouilleert het Afghaanse leger alle mannen en worden alle voertuigen onderzocht.

Pick up-wagens zitten boordevol mannen, vrouwen en kinderen. Boeren drijven schapen en runderen naar de markt, soms met nog een grote haan of kalkoen onder de arm. De file groeit snel, tot de Nederlandse begeleiders ingrijpen en zeggen dat ,,niet elk voertuig gecontroleerd hoeft te worden’’.

Stralend vertelt Azizi hoe blij de bevolking van Tarin Kowt is met de komst van het leger. ,,Het is nu veiliger in Tarin Kowt. De taliban zit een stukje verderop, maar blijft hier uit de buurt.’’

Nederlandse militairen oordelen positief over hun Afghaanse collega’s, met wie ze ook vaak op patrouille gaan. ,,Ik heb echt wel vertrouwen in die jongens’’, zegt een sergeant. ,,Zo lang ze met de loop van hun geweer naar beneden lopen, is alles relaxed. Maar als ze spichtig (alert, red.) worden, moeten we opletten.’’

Over het imago van het Afghaanse leger lopen de meningen uiteen. Uruzgani, vertelt soldaat Mohammed, hebben een hekel aan uniformen. ,,Ze vragen: ‘Waarom moet je mij fouilleren? Toen we de regering nodig hadden, zagen we jullie niet.’ Bovendien: ons werk is erg zwaar en wordt niet goed betaald. Mensen kunnen veel meer verdienen met smokkel en drugs.’’

Het is een steeds terugkerend dilemma: waarom zou je je leven riskeren voor een mager loontje als je met minder risico en inspanning veel meer kunt verdienen?

Wraak kan wél een motief zijn. De taliban-strijdgroepen hebben vele Afghanen gedood en oefenen in delen van het land nog steeds een schrikbewind uit. Dienst nemen bij de politie of het leger biedt de mogelijkheid om dat te vergelden.

Tor Jan is commandant van het door Afghaanse hulppolitie bemande checkpoint in de regio Birdak. Hij maakt Nederlandse militairen van het Provinciaal reconstructieteam (PRT) duidelijk waarom hij bereid is zijn nek uit te steken. ,,Ik doe dit werk niet voor Kazim (politiechef; red.), niet voor Karzai of voor de coalitietroepen. Ik doe dit alleen voor de bevolking.’’

Tor Jan en twee andere checkpoint-commandanten tonen zich tijdens een bijeenkomst in het PRT-huis op Kamp Holland sceptisch over de beloften van de Navo-troepen. ,,We willen eerst iets zien. Er is ons al zo vaak wat beloofd.’’ De commandant van het PRT-missieteam belooft snel werk te maken van de opbouw van een naburig checkpoint.

Nog beter, zegt Tor Jan, zou het zijn als de Nederlanders zélf een checkpoint in het gebied vestigen. ,,Dan kan ik u garanderen dat de vijand uit ons gebied wegblijft.’’ De Nederlandse troepen ,,doen bijna niets’’ om taliban-groepen uit Uruzgan te verjagen. ,,We zien helemaal geen verbetering. Isaf moet zijn werk afmaken: de provincie op grote schaal schoonmaken van de taliban’’, zegt Tor Jan.

De Afghaanse commandanten krijgen van het PRT een grote zaklantaarn, kogels en prikkeldraad voor hun checkpoints mee en telefoonnummers die ze in geval van nood kunnen bellen.

Even verderop trainen de hulp-politieagenten die de checkpoints in Chenar Tu moeten gaan bemannen. Naarmate de les in formatie lopen vordert, knapt het humeur van de Amerikaanse instructeur Darryl op. Het lukt de groep om de bevelen op te volgen: stoppen, in een cirkel gaan staan voor de rondom-beveiliging, knielen, rondkijken en weer verder lopen. ,,Good work, everybody!’’, prijst Darryl. Spontaan nemen de Afghanen het applaus over.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden