Leraar Gerwin neemt afscheid van zijn examenklas: 'Wat hield ik van mijn zooitje anarchisten in de examenzaal'

Gerwin van der Werf met zijn examenklas. Beeld Vivian Keulards

Muziekdocent en schrijver Gerwin van der Werf volgde dit schooljaar zijn examenklas voor Tijd. Komende week is de diplomauitreiking. Voor één was het kantje boord.

Mijn klas, helaas, hij bestaat niet meer. We kunnen nog steeds leuke foto's van die kinderen maken en ik kan over ze schrijven, maar we zullen niet meer samen musiceren en zingen. Het almachtige schoolrooster brengt ons niet meer bij elkaar, het verband is eruit. De klas is geschiedenis, een bladzijde in een jaarboek, een herinnering.

Mijn klas, ach, ik mis ze. Ik wil niet soft en zijig overkomen, maar ik mis de lessen. Die hele examentijd is een soort fade-out na een spetterend nummer. Ik heb een hekel aan nummers met een fade-out. Wat er is gebeurd in die fade-out? Dat is zo verteld. Ze deden examen, net als honderdduizend andere scholieren, alleen was het muziekexamen op de computer, met een koptelefoon. Dat is anders, en dus spannend. 'Geen paniek!' riep de afdelingsleider tegen de argeloze leerlingen. Ze was zenuwachtig omdat met computers altijd iets misgaat, althans bij ons op school.

Het examen is omgeven door rituelen, dat is eigenlijk het enige leuke aan de hele toestand. Tweehonderd tafeltjes in slagorde in de sporthal, docenten die op kousenvoeten rondlopen (en wie toch zijn cowboylaarzen aanhoudt wordt gerapporteerd bij het Laks), er is een rode lamp die een kwartier voor de sluiting wordt aangeknipt. Er ligt kladpapier op ieder tafeltje, een fijn hb-potlood en oordopjes. Die oordopjes waren wel om te lachen, bij het muziekexamen. Ik kreeg klachten van een collega die moest surveilleren: 'waarom in hemelsnaam moeten die kinderen allemaal keihard neuriën en met hun potlood op tafel tikken? En mág dat allemaal?' Ik zei dat het mocht en hield nog meer van mijn leerlingen: tikkend en zingend zooitje anarchisten in de examenzaal.

Groepsapp

Daarna moest ik alles nakijken, terwijl zij feestvierden in Albufeira. Kleine groepjes die iets meer zochten dan leeg vermaak rond strand en drank reisden af naar Dubrovnik of Barcelona. Diede en Maud gingen interrailen. Ik kreeg een appje van ze: 'hoe heette dat restaurantje in Bologna waar we met de muziekreis hebben gegeten?' Ik zat dus na te kijken en met de tweede corrector te delibereren. Zij zochten zon, zee en vergetelheid, ik was hun kantoorklerk. Ik doe dat - zoals iedere docent volgens mij - met de grootste toewijding, puntjes sprokkelen, nog maar eens goed kijken naar die onbegrijpelijke antwoorden... maar liever zou ik de hele dag mijn leerlingen op die verre stranden en steden van goede raad en leuke tips voorzien via de groepsapp. Want de groepsapp bestaat nog! Zo is de klas er toch nog een beetje. Nog niemand heeft de groep verlaten. Ik weet dat ze in de app blijven omdat ze het anders sneu vinden voor mij. Ik ben de eerste die de groep mag verlaten. Daarna zullen ze tegen elkaar zeggen: hè hè, die is weg - en de boel opdoeken.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld Vivian Keulards

De dag voor de uitslag is iedereen ineens zenuwachtig. Ze zijn naar school gekomen voor de barbecue op het achterplein, sommige zijn net geland uit Albufeira en zien scheel van moeheid. Voor enkelen is de spanning haast ondraaglijk. Paul is erg ongerust omdat hij denkt het examen te hebben verknald, Lisanne heeft het niet meer, ze wil de klok vooruitkijken en stilzetten tegelijk. Steven steekt de ene sigaret na de andere op. Dat mag helemaal niet op het schoolplein, maar wie gaat daar nog wat van zeggen? Hij verbergt zijn zorgelijke blik achter een zonnebril met groene glazen en vertelt ietwat afwezig over de belevenissen in Portugal. Iets over dealende Brazilianen en dronken Denen. Geen woord over zijn drankgebruik, hij weet dat hij daarmee geen punten scoort bij mij.

"Ik maak me altijd zo druk", zegt Nikita zorgelijk, "ook al is het helemaal niet nodig."

Ook Diede kijkt een beetje moeilijk. "Het spijt me echt meneer, ik had muziek veel beter moeten maken." Ze gaat Chinastudies doen. "Ik vind China een heel gaaf land." Ik vraag of ze er vaak geweest is. "Nee, nog nooit." Zeggen doe ik het niet, maar ik vind China een heel vreemd en onbegrijpelijk land. Misschien vindt Diede dat ook, maar >> drukt dat 'gaaf' uit dat ze nieuwsgierig is naar dat rare land en niet argwanend zoals ik.

"Ik heb een kamer gevonden in Wageningen", vertelt Annika. "U kunt dus binnenkort de uitnodiging voor een etentje verwachten."

Bleekneuzen

Achter de barbecues staan de leraren het vlees om te draaien. Wij gaan ondertussen allemaal met elkaar op de foto, en in alle mogelijke combinaties. Emile Praquin grijnst breder dan ooit in de camera. Ik sta naast de mooiste jongen met de mooiste naam die drie keer de Mattheüs Passion in het Concertgebouw heeft gezongen. Zijn idool is Michael Jackson. "Het is jammer dat ik hem pas leerde kennen toen hij dood was." Dan Tijn, de rechtshalf van mijn voetbalteam. Voor de foto kijken we elkaar diep in de ogen. We herkennen elkaars ongemak, een mooi moment. "Ga je volgend jaar wel door met voetballen?" vraag ik. "Nee, ik ga weer hockeyen." Nou, dat is fraai, denk ik. Dat heb ik ook nog voor elkaar gekregen dit jaar: iemand van voetbal gejaagd.

In een Hollywoodfilm zou deze serie eindigen met een knallend rockconcert van de muziekklas op het dak van de school. Het echte leven wil dat wij eindigen als een verzameling bleekneuzen die zich geneert om op de foto te gaan en die nerveus is voor de uitslag.

Een dag later weten we het. Het Cito maakt de normeringen bekend, de lijsten worden uitgedraaid, de kandidaten gebeld. Annika, Mirjam, Flore, Diede, Jelmer, Tijn, Emile, Evelien, Romy, Lisanne, Liselotte, Paul, Nico en Nikita zijn geslaagd! Iris moet Frans nog maken, omdat ze migraine kreeg tijdens het examen. Ze gaat het zeker redden. Ten slotte is er nog het Mirakel van Oegstgeest. Steven deed dit jaar 'een experimentje': kijken of het lukt, een diploma halen zonder daar iets voor te doen. "Het is een soort yin en yang en fifty-fifty", oreerde hij. Hij is geslaagd, met een vijf en dankzij een compensatiepunt voor muziek. Yin en yang, fifty-fifty, kantjeboord, hoe je het ook wil noemen: het muntje valt naar de goede kant en Steven heeft zijn havo-diploma.

Ik heb nog één naam niet genoemd. Dat is die van Maud. Maud komt altijd laconiek en relaxed over, maar je weet niet hoe dit voelt als je het niet zelf hebt meegemaakt: afgewezen - want zo heet 'zakken' officieel. Ze neemt het goed op: "Volgend jaar een paar vakken op het Vavo. Tja, ik wist toch nog niet wat ik wilde studeren." Het komt goed met Maud, ze slaagt, net als alle leerlingen in Nederland die het nu niet gered hebben.

Mijn leerlingen, ach, ik zal ze ook na deze zomer vast nog geregeld tegenkomen. In levenden lijve of op sociale media, misschien enkel hun naam, bij een aftiteling, in een artikel, of als schrijver van het artikel. Je weet het niet. Lang geleden keek ik met mijn ouders en mijn oma naar het Concertgebouworkest op tv. De eerste hoornist kwam vol in beeld. "Die heb ik nog lezen geleerd", zei mijn oma droogjes bij het zien van zijn blonde Friese kop. Mijn oma was onderwijzeres. Ik was tien en begreep voor het eerst iets van de trots die een leraar of lerares kan voelen.

Ik heb niemand lezen geleerd, ik heb ze onduidelijke en misschien totaal onbelangrijke dingen geleerd, maar niettemin voel ik die trots. O ja, ik heb Paul noten lezen geleerd, dat is ook niet niets. Verder hebben wij plezier gehad als 'de muziekklas', soms waren we domweg gelukkig. Ook dat is iets. Nee, het is verdorie heel wat. Ferme hand, schouderklop, knuffel, zoen, zwaai.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden