Leonardo's paard alsnog in brons onthuld

Vijf eeuwen nadat de hertog van Milaan, Ludovico Sforza, aan Leonardo da Vinci liet weten dat de ongeveer 72 ton brons waarmee de kunstenaar een kolossaal ruiterstandbeeld zou maken omgegoten moest worden tot kanonnen, is het idee van Da Vinci alsnog uitgevoerd. Gistermiddag onthulde de burgemeester van Milaan, Gabriele Albertini, in bijzijn van de Amerikaanse ambassadeur Thomas Foglietta het grootste bronzen paard ter wereld.

De Amerikaanse piloot Charles Dent raakte in 1977 gefascineerd door het nooit gemaakte beeld nadat hij er in National Geographic een artikel over had gelezen. Tot zijn dood in 1994 stak hij al zijn energie en geld in de realisering van het beeld. Hij vond de Japanse beeldhouwster Nina Akamu bereid de zware klus op zich te nemen. Terecht benadrukte zij dat haar standbeeld niet gelijk is aan het beeld dat Da Vinci in zijn hoofd had. Deze had voor het monument meerdere schetsen gemaakt (waarop hij de ruiter wegliet), waaronder een van een steigerend paard; van dit concept zag hij af vanwege de omvang en hoogte (ruim zeven meter) die het beeld zou krijgen. Uiteindelijk maakte hij schetsen van een zich stapvoets voortbewegend paard en vervaardigde hij een model van klei op ware grootte, dat in 1493 op het plein voor het Sforza-kasteel werd tentoongesteld. ,,Ieder die het grote model dat Leonardo in klei uitvoerde, heeft gekend'', zo schreef de kunstenaar en 'kunsthistoricus' Giorgio Vasari (1511-1574) in zijn boek met beschrijvingen van kunstenaarslevens ('Vite'), ,,beweert nog nooit zoiets moois, zoiets schitterends te hebben gezien''. En volgens de kunstverzamelaar en historicus Paolo Giovio (1483-1552) was er sprake van een 'vurige, briesende verschijning'. Het zijn te beknopte beschrijvingen om een idee te krijgen hoe het gran cavallo van Leonardo, die overigens zelf erg van paardrijden hield, er precies uitzag.

In 1482 gaf hertog Ludovico Sforza van Milaan, aan wiens hof Leonardo da Vinci toen verkeerde, de Renaissance-kunstenaar de opdracht tot het maken van het grootste ruiterstandbeeld ter wereld. De ruiter zou Ludovico's vader Francesco (1401-1466) voorstellen, het monument moest de macht van de Sforza's verbeelden en groter worden dan het ruim drie meter hoge ruiterstandbeeld van Donatello in Padua (1453, bijgenaamd de Gattamelata). Ook moest het de grandeur overtreffen van het nog ongeziene ruiterstandbeeld van de condottiere Bartolomeo Colleoni, waaraan Leonardo's leermeester Verrocchio in 1481 begonnen was; dit beeld werd omstreeks 1496 geplaatst bij de San Giovanni e Paolo in Venetië.

Da Vinci maakte behalve schetsen van het paard voor het Sforza-monument en het model in klei ook tekeningen waarop hij aangaf hoe het kolossale beeld in brons gegoten zou moeten worden. Maar het waren steeds de politiek of oorlogshandelingen waarbij zijn broodheren verdreven werden of in ongenade vielen, die de daadwerkelijke uitvoering van zijn plannen voorkwamen. De uitvoering van het Sforza-monument werd afgeblazen toen de Fransen in oorlog raakten met Ludovico Sforza. Het kleimodel dat Da Vinci had gemaakt werd volgens Vasari na de Franse inval in Milaan door Gascogner boogschutters gebruikt als schietschijf, waardoor er niets van overbleef. Ook Leonardo's latere schetsen van een ruiterstandbeeld voor maarschalk Gian Giacomo Trivulzio kregen geen bekroning in brons.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden