Lenù en Lila in tijden van verandering

Het derde deel van Ferrante's vierluik gaat over de jaren van feminisme en terrorisme

In feite zijn er twee Ferrantes: zo'n 25 jaar geleden was er de schrijfster die furore maakte met een aantal explosieve romans, keiharde kronieken van liefdesverdriet en familiedrama's die de lezer meesleurden in draaikolken van rauwe emoties.

Sinds een jaar of vijf is er, wat een verschil, de Ferrante van 'De geniale vriendin', vier Napolitaanse romans (2011-2014) die het verhaal vertellen van de levenslange band tussen twee vrouwen, Lenù (Elena) en Lila (Raffaella), allebei geboren in augustus 1944, in dezelfde arme wijk van Napels. Een vervolgverhaal met een rustig, kabbelend ritme en een lange adem, maar dat tegelijkertijd zeurend aan je blijft trekken. Na weer een mini-cliffhanger wil je nog een hoofdstukje en uiteindelijk ben je verslaafd aan een bij vlagen soapachtige, maar vaak ook ronduit sublieme serialiteit.

Het derde deel van Ferrante's Napolitaanse saga is nu verschenen in Nederlandse vertaling. Deel één speelde zich af in de periode vlak na de Tweede Wereldoorlog, deel twee in de jaren van Italië's economisch wonder. In deel drie is de achtergrond die van eind jaren zestig en jaren zeventig. Nieuw is de fysieke afstand tussen Lila en Elena: terwijl Elena vluchtte naar een nieuw leven in het moderne Italië ('Hoofdzaak was dat ik wegkwam uit Napels') blijft tegenhanger Lila achter in Napels waar verleden nog steeds overloopt in heden.

Toch laat de roman vooral zien hoe moeilijk het juist voor Elena is om los te komen van de omgeving van haar jeugd. Het is het verhaal van haar eeuwige verlangen naar acceptatie, bevrijding van wortels die haar hinderen. Ook in Florence blijft het primitieve Napels aan Elena trekken: nu ze een gestudeerde dame en schrijfster is, rekenen de wijk, Lilla, haar familie meer dan ooit op haar hulp, wijsheid, en geld. En Napels zit diep in haarzelf: tijdens ruzies schrikt ze van haar eigen vulgaire scheldwoorden en lompheid uit dat vorige leven.

Vanwege dit thema van inbetweenness worden de Napolitaanse romans vaak geroemd door gemigreerde schrijvers en intellectuelen die zich aan archaïsche samenlevingen hebben ontworsteld, maar die daar net als Elena een onvolledige identiteit aan overhielden.

Misschien ontleent de Napolitaanse saga zijn enorme succes voor een deel aan dit universele thema waarin zoveel lezers zich tegenwoordig herkennen.

Elena vindt uiteindelijk haar Napolitaanse geboortewijk overal terug: "De wijk verwees naar de stad, de stad naar Italië, Italië naar Europa, Europa naar de hele planeet. En vandaag zie ik het zo: niet de wijk is ziek, niet Napels, maar de aardbol, het universum, of de universa."

Van de twee vrouwen had Elena de beste kaarten om te profiteren van 'het onstuitbare voortgaan van de gebeurtenissen', de historische achtergrond van het protestjaar 1968, de arbeidersbeweging, de studentenopstanden, het terrorisme, de tweede feministische golf. In deze tijd van enorme sociale veranderingen vochten vrouwen in het progressievere Italië voor emancipatie en grotere onafhankelijkheid, zowel binnen als buiten het gezin.

Toch is het de 'geniale' achterblijver Lila die in dit opzicht het meest bereikt: met haar kind was ze al weggelopen bij haar rijke maar gewelddadige man; nu woont ze samen, als broer en zus, met een gelijkwaardige partner en goede vriend; ze verzet zich tegen de erbarmelijke arbeidsomstandigheden in de fabriek waar ze werkt; en ze begint, samen met haar partner, een lucratieve carrière in de prille ICT-sector. In het moderne Florence daarentegen dreigt Elena's veelbelovende literaire carrière na haar huwelijk met een vooraanstaande wetenschapper te verzanden in haar ondergeschikte rol als echtgenote en moeder.

Het Amerikaanse succes dat Ferrante sinds een paar jaar ten deel valt, was tot nu toe voorbehouden aan een paar van de grootste namen uit de moderne Italiaanse literatuur, Italo Calvino en Umberto Eco.

Er is al zoveel over Ferrante's anonimiteit geschreven, er zijn al zoveel namen genoemd. Maar maakt het eigenlijk nog iets uit? Heeft haar werk nog wel een gezicht nodig? Spreekt het inmiddels niet voor zich?

Elena Ferrante: Wie vlucht en wie blijft Vert. Marieke van Laake.

Wereldbibliotheek; 416 blz. euro 24,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden