Nutteloze kennis

Lemmingen storten zich massaal van de rotsen, uilen zijn wijs en andere fabels

Beeld ANP Kippa

Er worden dikwijls eigenschappen aan dieren toegeschreven waarvan bij nadere betrachting weinig of niets blijkt te kloppen. 

Zo zouden lemmingen zich massaal van de rotsen storten. Dat bizarre gedrag heeft zelfs een metaforische betekenis gekregen: 'lemmingengedrag', goed zichtbaar als bij de eerste zonnestralen in mei tienduizenden landgenoten zich in de files voegen richting strand. Er zijn jaren waarin lemmingen flink in aantal toenemen, waardoor je veel diertjes kunt zien, maar dat ze zich als een levende waterval in fjorden werpen is onzin.

Struisvogels steken hun kop in het zand - dat gedrag is ook spreekwoordelijk geworden. Waarschijnlijk gaat deze vergissing terug op Plinius, de Romeinse natuurvorser die in 79 na Christus om het leven kwam bij de uitbarsting van de Vesuvius. Hij schreef in hoofdstuk 1 van boek 10 van zijn 'Naturalis historia' over struisvogels: 'hun domheid om te denken dat ze onzichtbaar zijn als ze hun nek in het struikgewas hebben verborgen terwijl de rest van hun lichaam zo groot is'. Dat in combinatie met het feit dat de vogels soms met hun lange nek en kop plat op de grond gaan liggen, heeft waarschijnlijk tot de vergissing geleid. Struisvogels doen dit om zo min mogelijk op te vallen en dood te lijken.

Uilen zouden uiterst wijs zijn en sinds de uil het symbool is van de godin van de wijsheid, Pallas Athena, is dat etiket van wijsheid aan de vogels blijven kleven. Ruim twee millennia later waren de oehoes Oehoeboeroe uit de verhalen van Paulus de Boskabouter en Meneer de Uil van de Fabeltjeskrant er de verstrooide reïncarnaties van. Uilenogen staan menselijk naar voren en hebben een brilachtige omlijsting, maar of uilen in werkelijkheid meer wijsheid in pacht hebben dan een willekeurige kip of kanarie valt te betwijfelen.

Dit is een aflevering uit de Trouw-rubriek Nutteloze Kennis. Lees hier eerdere bijdragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden