Column

Lelijk (2)

Het is nogal een persoonlijke vraag die Erica Meijers (GroenLinks) me in haar brief stelde (Podium, gisteren), naar aanleiding van mijn zaterdagstuk over de lelijke kant van religies.

Of deze vraag een wezenlijke bijdrage vormt voor een debat dat ze zelf heeft aangeslingerd, betwijfel ik. Maar omdat de vraag ook tot de uitdagende kop van haar brief is gebombardeerd, ('Waarin gelooft Ephimenco?') moet ik wel antwoorden.

Misschien moet ik aan mijn dinsdagstuk refereren: de viering van Oud en Nieuw in Italië in een gezelschap van idealisten die het kille individualisme proberen te bezweren. Mensen die van de gelegenheid van hun samenzijn gebruikmaakten om een project (een weeshuis in Albanië) financieel te steunen. Mensen die niet pretenderen dat hun daad uit religieuze of politieke motieven voorvloeit, maar die op eigen kracht in tijden van crisis het altruïsme willen herijken. Een druppel weliswaar, maar wel één met een broodnodige symboliek. Misschien geloof ik dan in humaniteit, compassie en broederlijkheid in hun essentiële en natuurlijke uitdrukking, dus buiten gestructureerde kaders?

Maar of Erica Meijers werkelijk in mijn eigen particularistische credo geïnteresseerd is, betwijfel ik. Haar retorische vraag was het sluitstuk van een stelling: wie gelooft dat in de kwetsbaarheid van een pasgeboren kind het geheim van het leven schuilt, komt in botsing met tirannen. Helaas kan ik me niet in deze enigszins cryptische stelling vinden. Hier loopt dan de grens van mijn bescheiden idealisme. Je kunt ook zonder dit geloof tegen despoten botsen. Daarbij komt dat die tirannen, of ze Adolf, Jozef of Kim heten, zelf ooit 'kwetsbare pasgeboren kinderen' zijn geweest die 'het geheim van het leven' in een nachtmerrie op aarde hebben vertaald.

Maar om dichter bij het onderwerp te blijven, worstel ik met een andere vraag. Is het soms niet van (maatschappelijk) belang om excessen, geweld en onverdraagzaamheid die in naam van het geloof worden gepleegd, aan de kaak te stellen? Juist vanwege de sacrale rechtvaardiging van het gepleegde geweld en de duizelingwekkende paradox dat gepredikte compassie niet alleen een dode letter blijft maar ook een dodelijk instrument wordt? Ook al, zoals lezer Kingma uit Gouda (Podium, maandag) opmerkte, gaat het hier om de lelijke kant van mensen die 'godsdienst als alibi gebruiken'.

Maar de contouren van die godsdiensten met hun geboden, verboden en rituelen werden ooit door mensen getrokken. Juist wanneer het geloof een alibi wordt, moet dit verschijnsel aan de kaak worden gesteld. Om te vermijden dat religies het handvat worden waaraan het mes is bevestigd.

Je kunt natuurlijk ook wegkijken en betreuren dat je eigen geestverwanten teveel de duistere zijde van je religie benadrukken. Kennelijk is men aan de overzijde minder overgevoelig in deze kwesties. Ik heb in ieder geval nooit een brandbrief van een atheïst gekregen die me verweet het secularisme in een kwaad daglicht te stellen. Bijvoorbeeld door over seculiere, en gelovigen onderdrukkende dictaturen als China of Noord-Korea te schrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden