Lekker samen hyggen

De Denen zelf hadden nooit verwacht dat hun knusse huiselijkheid met kaarsjes tot een hype zou uitgroeien. Maar is hygge gezellig voor iedereen?

Bent u ook zo'n fan van Deense tv-series? Van Deense kleren en Deens design? Dan houdt u vast ook van Deense hygge (spreek uit: huukuh), oftewel Deense gezelligheid. Het woord stamt af van het Noorse woord voor welzijn en is onvertaalbaar, zeggen de Denen.


Toen ik negentien jaar geleden naar Denemarken verhuisde, maakte ik voor het eerst kennis met hygge toen ik op een winterochtend onze dochters naar de crèche bracht. De kinderen zaten aan tafel te ontbijten met brandende theelichtjes. Ik vond dat toen oergezellig, vooral omdat het buiten stikdonker was en ook een beetje gevaarlijk.


In geen enkel land in de EU worden zoveel kaarsen verbruikt als in Denemarken, ongeveer zes kilo per persoon per jaar. Kaarsen zijn hygge. En er staat standaard een kaars voor het raam, zodat iedereen ziet dat je gezellig bezig bent. Hoe noem je een ongezellige persoon in het Deens? Een kaarsendover! Het leidt tot bizarre situaties, want als overdag de kaarsen branden en de zon naar binnen schijnt, zie je de brandende kaarsen eigenlijk niet. Dan zeggen Denen steevast: eigenlijk moeten we de kaarsen uitdoen. Maar niemand kan het over z'n hart verkrijgen.


Een ander onmisbaar element van hygge is eten en vooral zoetigheid. Ik herinner me een reportage die ik maakte vanuit ons dorpje op Jutland over een EU-referendum, toen Denemarken tegen de invoering van de euro stemde. In het dorpshuis stonden schalen met chocolaatjes klaar. Hygge, zelfs bij het stemmen.


Een buurvrouw, die later een goeie vriendin werd, troonde me 's winters vaak mee naar haar terras, waar we ingepakt in dekens, theedronken. Dat vond ik supergezellig. De winter is donkerder en langer dan in Nederland en bijna iedere Deen klaagt over een winterdepressie. Zweden en Noren kunnen gaan wintersporten, maar in het vlakke, regenachtige Denemarken zoeken de Denen de gezelligheid binnenshuis. Om de winterdepressie op afstand te houden.


Zelfs al vinden de meeste Denen dat je hygge niet kunt vertalen, toch komt 'cocoonen' (om eens een goed Nederlands woord te gebruiken) heel dichtbij. Hygge vindt in Denemarken voornamelijk plaats in huiselijke kring, schrijft Meik Wiking in zijn boek 'Hygge, de Deense kunst van het leven'. Nederlanders daarentegen zoeken gezelligheid vooral buitenshuis, meent Wiking, die in zijn boek ook een korte, oppervlakkige vergelijking tussen beide landen maakt.


Daarom vinden Denen de inrichting van hun huis zo enorm belangrijk. De juiste planten (op dit moment is de cactus in), de juiste verlichting en de hipste hebbedingetjes. Liefst Deens design. Je huis moet uiteraard wel die Scandinavische opgeruimdheid uitstralen. Deense vrienden stoppen om die reden hun boeken, sportattributen en kerstspullen tegenwoordig in dure opslagboxen.


Dat er nu een ware hygge-hype is ontstaan, is niet door toedoen van de Denen zelf. Niemand in Denemarken geloofde tot voor kort dat je een heel boek kunt vullen met Deense gezelligheid. Sterker nog: er bestaan helemaal geen Deense boeken over hygge. De tien Engelstalige boeken over dit onderwerp zijn geschreven op verzoek van een paar slimme Britse uitgevers, die het handig hebben ingepast in de trend van mindfulness en het genieten van het moment.


Wiking is een van de auteurs die op verzoek van een Britse uitgever over hygge schrijven. Hij is oprichter van het Onderzoeksinstituut naar Geluk in Kopenhagen, dat met een handjevol medewerkers nagaat waarom Denen zo gelukkig zijn. Volgens hem is er een direct verband tussen hygge (gezelligheid) en lykke (geluk). Juist omdat Denen zo goed zijn in hygge scoort Denemarken hoog als gelukkigste land, meent hij. Niemand was daar in Denemarken nog op gekomen, maar met de Britse uitgevers in de rug, klinkt het ineens bijzonder aannemelijk.


Ook al werken de Denen allemaal fulltime, toch nemen ze de tijd om te ontspannen. Andere landen kunnen daar wat van leren, onderstreept Wiking in zijn boek. Wat hij zelf het summum van gezelligheid vindt? Warme chocolademelk drinken bij de open haard in het vakantiehuis, dat veel Denen bezitten. Ja, wie wil niet een tweede huisje aan het strand?


Toch heeft hygge ook een schaduwzijde. Wellicht komt dat door het opgeklopte geluksstreven, want ook al staan de Denen hoog in de gelukslijstjes, het gebruik van antidepressiva is ook hoog - één op de tien Denen slikt ze. Ik zag veel eenzaamheid om me heen en worstelde er zelf ook mee.


Volgens Wiking vinden Denen het op z'n allergezelligst in groepjes van twee tot drie. Dat verklaart meteen waarom buitenlanders er moeilijk tussen komen. Ook Marie Søderberg (een vrij onbekende Deense actrice) schrijft in haar boek 'Hygge, het geheim van de Deense lifestyle', dat het altijd het gezelligst is met familie en vrienden. Met mensen die je niet kent, zoals buren, lukt dat niet zo goed. Dat verklaart misschien waarom ik tijdens mijn twintig jaar in Denemarken wel ben uitgenodigd voor feestjes, maar zelden voor hygge. Niet alleen sluit de Deense hygge mensen buiten, er gelden ook allerlei regels. Zo heeft iedereen dezelfde kaarsenstandaard, dezelfde designlamp en zelfs dezelfde, tamelijk lelijke, designvaas. En als je samen iets gezelligs gedaan hebt, en je komt elkaar de dag of de week erna tegen, dan zeg je: 'tak for sidst'. Deze beleefdheidsfrase betekent: bedankt voor laatst. Als je mensen om je heen dat tegen elkaar hoort zeggen, weet je dat zij iets gezelligs hebben gedaan en jij daar dus niet bij was.


Voor mij was er maar één plek waar ik het altijd gezellig vond. Dat was de Vikingenclub in Aarhus, waar je in je blootje in de winter een duik in de zee neemt en dan in de sauna opwarmt. Dit was ook één van de weinige plekken waar het redelijk makkelijk was een gesprekje aan te knopen. Maar let wel, dat kwam doordat de club groetregels had! Ik vond dat belachelijk, maar het doorbrak wel de Deense zwijgzaamheid.


Kortgeleden ben ik terug verhuisd naar Nederland. Ik schrik blij verrast op als mensen me groeten in de lift of in het park. En in de bieb of de wachtkamer beginnen vreemden zomaar tegen elkaar te praten. Wat zijn Nederlanders toch gezellig, denk ik dan bij mezelf. Wellicht een idee voor een Engelstalig boek over Nederlandse gezelligheid. Ik zie meteen sfeervolle foto's voor me van schaatsers boven een kop erwtensoep, een café met rode lopertjes op tafel en natuurlijk een foto van iemand met een beker warme chocolademelk met slagroom op de bank.


Hygge

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden