Lekker lang digitaal lezen

Lezen we in de toekomst alleen nog online, klikkend op bijgevoegde links, foto's en filmpjes? Dat zou best eens kunnen.

Sinds september van dit jaar brengt online uitgeverij Fosfor iedere maand een longread uit: een lang journalistiek verhaal gelardeerd met foto's en filmpjes. Al is het woord 'lang' in de wereld van Twitter en Facebook natuurlijk relatief, een read is hier al snel long'.

"Longread, longread... de Bijbel, dát is een longread", las ik laatst in een tweet van Maartje-Ja.

De vier verhalen die de uitgeverij tot nu toe heeft gepubliceerd vragen elk om en nabij een uur lezen, waarbij de exacte duur deels afhankelijk is van de app-geletterdheid van de lezer. Zo stuitte ik als beginner onderweg op hindernissen. Dan belandde ik bij het naar beneden scrollen naar het volgende scherm in onduidelijk leeg wit gebied omdat ik voor het volgende hoofdstuk helemaal niet naar beneden maar rechtsaf moest. Of dan zwiepte ik het scherm wel de goede kant op maar gehoorzaamde de iPad niet, ook niet na een steeds driftiger gehamer met de vinger op het touch-screen. Heel irritant, als je net in een verhaal zit.

Fijn is dan weer wel dat je geen ezelsoor of boekenlegger nodig hebt: na het uitloggen en opnieuw weer inloggen kom je weer precies terecht waar je gebleven was.

Het is wel even wennen dus, het nieuwe lezen. Maar werkelijk vernieuwend aan deze verhalen is helemaal niet de lengte maar de vorm: de tekst wordt niet meer alleen geïllustreerd met plaatjes, maar ook met geluidsopnames en bewegend beeld. Je hoeft na afloop niet meer te gaan googelen naar verdere achtergrondinformatie want dat heeft Fosfor al voor je gedaan: namen worden via een link van een portretje en biootje voorzien, geluidsfragmenten zijn opgesnord, locaties zijn in kaart gebracht. Het werkt als het notenapparaat in een academisch artikel, met dat verschil dat deze extra info wel smakelijk is. Als Joris van Casteren in zijn artikel 'De man die naar Mars wilde' kort de geschiedenis van onze obsessie met Mars in kaart brengt en rept over Orson Welles' 'The War of the Worlds', hoef je maar op 'The War of the Worlds' te klikken en je hoort ter illustratie een paar minuten uit de beruchte radioreportage die in de jaren dertig zoveel Amerikanen op hol deed slaan. Het verhaal over de Syrische activist Bassel in Damascus, 'Bassel, van nerd tot spil in het Syrisch verzet', wordt gecombineerd met links naar de Youtube-filmpjes van correspondenten in Syrië.

In die rijkdom aan extra's ligt de toekomst van de online journalistiek. Grote kranten experimenteerden het afgelopen jaar met veel besproken online multimediaproducties die inmiddels het werkwoord 'snowfallen' hebben opgeleverd, naar het verhaal in The New York Times, 'Snow Fall: the avalanche at Tunnel Creek' (2012). Mooier nog is 'Firestorm' van The Guardian, dat een overweldigende online lees- en kijkervaring biedt; perfect doordacht bovendien in wat hoe gecommuniceerd moet worden. De 'krant' maakte een alomvattend verslag van de verwoestende bosbrand in januari 2013 in Dunalley in Tasmanië, Australië aan de hand van gesproken persoonlijke getuigenissen van slachtoffers, beeld- en geluidsopnames tijdens en na de brand, en tekst met gegevens over eerdere bosbranden en klimaatverandering.

Deze productie kostte The Guardian enkele maanden werk voor zes man en die armslag heeft tweemansuitgeverij Fosfor natuurlijk niet. De tekst blijft bij deze Nederlandse uitgever bovendien de basis, maar het is wel plezierig en verfrissend om bij de personages in een reportage de naam aan te kunnen klikken en dat er dan een portretje en een biootje in beeld verschijnen. Het is ook plezierig even een kort filmpje te zien waarin je nader kennismaakt met een van de geportretteerden. Sommige links laten wat lang op zich wachten (waarom zien we in 'Alfateef' niet meteen een portret van de moeder en de zus van Elfie Tromp?), andere zijn weinig verrassend, een link naar een Wikipediapagina is zelfs een beetje flauw. Maar de fotografie is bij alle vier tot nu toe gepubliceerde longreads schitterend, en aan deze beeldende en verhelderende extra's raak je maar al te snel gewend. Je mist ze als je daarna weer een gewoon boek openslaat met alleen maar woorden die zijn gevormd uit letters op papier.

WAT BRACHT FOSFOR TOT NU TOE UIT?
De journalistieke aanpak van Fosfors longreads herinnert nog het meest aan de reportages die weekblad Vrij Nederland in haar glorietijd uitbracht als apart katern bij de krant; pakkende onderzoeksjournalistiek waarbij de journalist de achtergronden van een nieuwsfeit reconstrueert of een onbekende wereld in kaart brengt.

De eerste longread, die bij verschijning in september al de nodige publiciteit kreeg, heet 'Turtle 1 - de auto uit Afrika', is gemaakt door Tijs van den Boomen en gaat over kunstenaar Melle Smets, die met een stel Ghanezen de eerste Afrikaanse auto bouwt in Suame Magazine, een wijk in Kumasi, Ghana.

In de tweede longread, het vermakelijke, licht verbijsterende 'De man die naar Mars wilde', neemt Joris van Casteren een duik in de wereld achter MarsOne, een door twee Nederlandse ondernemers opgerichte organisatie die ernaar streeft in het jaar 2023 vier mensen op de planeet af te zetten. Omdat de terugreis voorlopig technisch niet realiseerbaar is, zullen de vrijwilligers ook op Mars sterven, weten de initiatiefnemers, die dan ook zelf toch maar niet in de raket plaats zullen nemen. Iedere twee jaar zal de gemeenschap worden aangevuld met twee nieuwe Marsreizigers; het doel is een leefgemeenschap van zo'n vijftig Marsbewoners en uiteindelijk ook Marskinderen. Van Casteren bezoekt een van de kandidaten voor de reis, een man uit Enschede die als croupier in het plaatselijk casino werkt en meent dat die ervaring hem uitermate geschikt maakt voor de Marsreis ('goed met verschillende nationaliteiten, zeer geconcentreerd, snel schakelen').

Eenzelfde verwondering om een excentrieke wereld proef je in het even smakelijke, zij het liefdevollere en iets minder verbijsterende 'Alfateef' van Elfie Tromp, die met haar moeder en zus, fokkers van Afghaanse windhonden, de World Dog Show 2013 in Boedapest bezoekt. Tromp neemt ook haar eigen hondengekte onder de loep.

Ruim een week geleden verscheen de vierde longread: 'Bassel, van nerd tot spil in het Syrisch verzet' over voormalig internetondernemer en Syrisch activist Bassel. In Damascus stuurt hij via de sociale media een legertje correspondenten aan die buitenlandse media van beeldmateriaal voorzien, tot hij in 2012 gearresteerd wordt. Schrijfster Monique Doppert volgde Bassel drie jaar en tekende zijn verhaal op aan de hand van gesprekken met hem en zijn vrouw Noura, maar ook met behulp van andere getuigen; de reconstructie biedt een fascinerend inkijkje in netwerk, ervaringen en daden van de Syrische verzetsstrijders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden