'Leken zijn gevaar op financiële markt'

CHICAGO - Met opties en termijncontracten is het als met verzekeren. Je betaalt een premie, daarvoor krijg je het recht om een risico af te wentelen, bijvoorbeeld een luchtvaartmaatschappij die de kans op een hogere olieprijs afkoopt. “Dat is prachtig, maar je moet wel weten wat je doet. Derivaten zijn gevaarlijk voor mensen die niet weten hoe het werkt.”

INEKE NOORDHOFF

Yacine Ait-Sahalia, van geboorte Algerijn, maar opgeleid in Frankrijk en Amerika, is een van de briljante jonge wetenschappers die zich heeft geworpen op de complexe nieuwe financiële instrumenten.

De hoogleraar aan de universitaire Chicago Graduate School of Business analyseert kort waarom er in de maatschappij zoveel weerzin is tegen producten uit de haute finance. “Als een bedrijf een contract sluit ter waarde van 10 miljoen gulden, komt de champagne op tafel. Er worden handen geschud, en de directeur laat nog even drie juristen naar het contract kijken voor hij tekent. Maar tegelijkertijd kan de financiële man van het bedrijf met een druk op zijn toetsenbord zo 10 miljoen gulden riskeren op de derivatenmarkt. Veel bedrijven hebben daar geen veiligheidsprocedures voor bedacht.”

En er is nog iets: “Derivaten kun je gebruiken om risico's kwijt te raken, maar je kunt er ook mee gokken. Je kunt je voorstellen als de eigenlijke zaken niet zo goed gaan, dat mensen in de verleiding komen derivaten te gebruiken om dat te verbloemen. Stel dat je er dan op gokt dat de rente stijgt, en dat gebeurt, dan kun je de aandeelhouders mooie winst laten zien.”

Bij opties en termijncontracten gaat het in crescendo, vandaar dat het wel de nucleaire financiële markten genoemd worden. “In het casino kun je verliezen wat je inzet in de verhouding één op één. Bij derivaten kan die verhouding één op honderd zijn. Als je wint maar ook als je verliest.” Wanneer iemand ongedekte call opties schrijft, kan zijn verlies onbeperkt groot worden. Hij verplicht zichzelf bijvoorbeeld over een jaar aandelen in een bedrijf te leveren tegen een nu bepaalde prijs. Zolang hij die stukken niet heeft, moet hij ze op de markt kopen. Als de prijs daar stijgt, moet hij verlies nemen.

Sahalia verduidelijkt: “Stel Procter & Gamble besluit in pretparken te gaan, iets waar ze helemaal geen verstand van hebben. Ze maken een grote investering bekend in Alaska, waar nauwelijks toeristen komen. Dat zullen de aandeelhouders niet verstandig vinden, en ze zullen hun aandeel verkopen of de directie wegsturen. Maar als het bedrijf een verkeerd derivaten-contract sluit, met desastreuze gevolgen voor het resultaat, roepen ze niet dat de directie ontslagen moet worden, maar dat er iets mis is met derivaten.”

“De mensen in het bedrijfsleven die het nu voor het zeggen hebben, zijn opgeleid in een tijd dat deze producten niet bestonden. Ze begrijpen er niet veel van en gaan er dus ook niet goed mee om.” De hoogleraar ziet die onkunde als een grote bedreiging omdat directeuren hun risico's wellicht niet of niet goed afdekken. Voor een fabrikant die bij voorbeeld veel grondstoffen in het buitenland koopt, of daar juist veel afzet, kan dat desastreuze gevolgen hebben.

Ait-Sahalia wijst erop dat opties en termijncontracten ook voor het gewone publiek van belang zijn. “Als u een huis koopt in februari, en het wordt opgeleverd in mei, spreekt u met de bank af hoeveel hypotheekrente u straks moet betalen. Dat is een termijncontract waarin u de rente heeft vastgelegd. Daar kunt u weer een optie bovenop zetten als u het recht wilt hebben om de hypotheek over te sluiten wanneer u verhuist of de rente daalt. De bank kan zulke risico's op de beurs doorverkopen.”

“Het grootste gevaar zit hem in de handel buiten de beurzen om, de 'over the counter markt'. Daar kunnen bedrijven onderling of via een bank risico's overdragen. Bij beurshandel is gegarandeerd dat er geld is om de tegenpartij te betalen doordat alle partijen verplicht zijn om een borg te storten. Veranderen de koersen, waardoor meer geld nodig is, dan wordt de borgverplichting verhoogd. Dat gaat per dag. Het omvallen van Barings is beperkt gebleven tot Barings omdat het ging over beurshandel: niemand van de contractpartijen is erbij ingeschoten.”

Sahalia heeft er geen moeite mee dat de geldstromen zo aanzwellen, integendeel. “Door de handelaren die elkaar de hele dag contracten over en weer verkopen is er liquiditeit. U en ik kunnen met een vingerknip grote valutarisico's afdekken omdat die handelaren daar de hele dag zo druk mee zijn. Misschien wordt het duidelijk als ik een parallel trek met de huizenmarkt. Die is veel minder liquide. Wil je van een huis af moet je soms maanden op een koper wachten. Dat maakt het bezit van een huis onaantrekkelijker.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden