Leidt minder ontslagbescherming tot meer (vast) werk?

Een werknemer pakt zijn spullen in na ontslag. Beeld ANP XTRA

Wil D66 steun verlenen aan de kabinetsplannen, dan is versoepeling van het ontslagrecht 'een wezenlijk punt'. Ook het CDA wil dit punt uit het sociaal akkoord naar voren halen. Maar wat D66-Kamerlid Wouter Koolmees 'wezenlijk' noemt, is omstreden bij economen en juristen. Vier stellingen over het ontslagrecht nader bekeken.

Minder ontslagbescherming leidt tot meer (vaste) banen
Omdat vaste contracten minder duur worden, zouden werkgevers sneller overgaan tot dienstverbanden voor onbepaalde tijd.

Dat wordt beaamd door werkgevers. In onderzoeken van onder meer CNV en EenVandaag zegt een meerderheid van de werkgevers eerder vaste contracten aan te bieden als zij deze sneller kunnen ontbinden.

Versoepeling van ontslagprocedures leidt in elk geval niet tot meer werk. Die mythe is onder meer doorgeprikt door economen van de TU Delft die zestien onderzoeken naar het effect van ontslagrecht bestudeerden. De conclusie: er is geen bewijs dat soepelere ontslagregels leiden tot meer werkgelegenheid. Ook de OESO, toch een voorstander van flexibilisering, kan op basis van haar eigen cijfers geen verband vinden tussen werkgelegenheid en bescherming van werknemers.

Versoepeling maakt de Nederlandse arbeidsmarkt minder star
Maar is die markt zo star? Niet vergeleken met landen om ons heen. Een van de indicatoren voor de flexibiliteit van de arbeidsmarkt is het relatieve arbeidsverloop. Die was in de periode 2002 - 2007 in Nederland hoger dan in landen als Frankrijk, Duitsland, Italië en Zweden.

Ook het aandeel werknemers dat lang bij dezelfde baas blijft, geeft een indicatie van de starheid van de arbeidsmarkt. Uit cijfers van de OESO blijkt dat 20,9 procent van de Nederlanders tien jaar of langer dezelfde werkgever heeft; een percentage dat niet veel afwijkt van het Europees gemiddelde. Duitsers, Belgen en Denen bijvoorbeeld zijn honkvaster dan Nederlanders.

Van de OESO zijn ook de cijfers over de bescherming van werknemers met een vast contract. Ons gidsland Duitsland scoort daarin hoger dan Nederland. De cijfers laten ook zien dat de bescherming bij ons sinds de jaren negentig afzwakt terwijl deze in Duitsland juist steeds sterker wordt.

Tot slot concludeerde ook het CBS twee jaar geleden al dat 'de Nederlandse arbeidsmarkt veel flexibeler is dan vaak wordt aangenomen'.

Die bewering wordt weerlegd door de Amsterdamse economen Eric Bartelsman, Pieter Gautier en Joris de Wind. Zij wijzen er op dat de OESO Nederland beoordeeld met het cijfers 2,73 (hoe lager het cijfer, des te flexibeler de arbeidsmarkt). Dat getal ligt dichter bij het meest rigide land in de OESO, Portugal (3,51), dan bij het minst rigide land, de V.S. (0,56).

Versoepeling is beter voor de arbeidsproductiviteit
Oudere werknemers die jarenlang bij dezelfde werkgever onder contract staan, verdienen veel maar zijn soms weinig productief. Met een soepeler ontslagrecht zijn ze makkelijker uit hun gouden kooi te verjagen, beweren voorstanders van versoepeling.

Ook dat hebben economen onderzocht, maar een eenduidig bewijs voor een hogere productiviteit vonden zij niet. De OESO ging in 2007 uit van een kleine plus, het IMF in 2003 van een min.

Ook in Nederland zijn er tegengestelde uitkomsten. Zo gaat de onderzoeksgroep van econoom Alfred Kleinknecht van de TU Delft uit van een negatief effect. Werkgevers blijken minder te investeren in opleidingen en trainingen van goedkope arbeidskrachten omdat zij de werknemers met verouderde kennis makkelijker kunnen vervangen. Op hun beurt blijken werknemers minder bereid functiespecifieke investeringen te doen.

De economen Bartelsman, Gautier en De Wind zetten hun vraagtekens bij de uitkomst van dit onderzoek. Succesvolle bedrijven zullen altijd hun goede werknemers zo lang mogelijk proberen te houden en hen hogere lonen bieden, stellen zij.

Minder bescherming van 'insiders' is beter voor 'outsiders'
Jongeren, vrouwen, allochtonen, tijdelijke krachten en werkloze ouderen, zij zouden profiteren als vaste werknemers minder zeker worden van hun baan, zo luidt de theorie.

Diverse rechtswetenschappers hebben vorig jaar in een open brief aan de Tweede Kamer gewaarschuwd dat die stelling betwistbaar is.

"Dat de versoepeling van het ontslagrecht ertoe zal leiden dat deze outsiders voortaan wel een onbepaaldetijdcontract zullen verwerven, is een echter een idee fixe", schreven zij. "Onze arbeidsmarkt is gesegmenteerd. In een deel daarvan hebben we te maken met veelal laag opgeleide, eenvoudig vervangbare arbeidskrachten ('voor jou tien anderen'). Juist in dat deel van de arbeidsmarkt vinden we de outsiders. Zij zullen door een versoepeling van het ontslag niet tot insider promoveren. Sterker nog, het gevolg zal waarschijnlijk slechts zijn dat kansarme insiders - denk vooral aan 55+ers en werknemers met een handicap - eerder ontslagen worden en vervangen door meer flexibel personeel."

Moet het dan blijven zoals het is?
Veel economen en juristen die waarschuwen voor de gevolgen van minder ontslagbescherming, zijn het er over eens dat er wel iets moet gebeuren. Ten opzichte van tijdelijke werknemers hebben vaste krachten te veel rechten.

Ook bestaat er nu bij de preventieve toets door het UWV veel administratieve rompslomp en is er nauwelijks ruimte voor maatwerk, schreven de rechtsgeleerden in hun brief aan de Kamer. Werkgevers en werknemers zouden volgens hen in de cao afspraken kunnen maken over ontslagregels. Lukt dat niet, dan valt men terug op de wettelijke procedure bij het UWV.

Ander probleem is het verschil in ontslagvergoeding. Via de rechter kan een ontslagen werknemer in beginsel rekenen op een maandsalaris per jaar terwijl de route via het UWV nauwelijks iets oplevert. Een niet te rechtvaardigen verschil, vinden de juristen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden