Leider Arabische Europese Liga / Een omstreden 'makak'

Filip Dewinter van het Vlaams Blok noemt hem de dokter Frankenstein van de multiculturele samenleving. Dyab Abou Jajah (31), een Belg van Libanese afkomst, wordt gehaat. De leider van de Arabisch Europese Liga (AEL) is tégen integratie, maar vóór burgerschap, pleit voor moslimscholen, wil van het Arabisch de vierde landstaal maken in België en vindt dat de samenleving zich aan de allochtonen moet aanpassen. ,,Ik ben bereid daarvoor te sterven'', zegt hij.

Een onopvallend appartement in Deurne. De persoonlijke bodyguard van Jahjah opent de deur en werpt een kritische blik op de bezoeker. De verslaggever blijkt geen potentieel gevaar en de lijfwacht acht zijn eigen aanwezigheid niet langer noodzakelijk.

Dyab Abou Jahjah, heel Vlaanderen kent zijn naam en langzamerhand reikt zijn reputatie tot buiten de grenzen. Hij haalt het nieuws in Vlaanderen net zo vaak als zijn tegenstanders, die zijn ego versterken. Abou Jahjah is controversieel. Zo erg blijkbaar, dat de Antwerpse politie hem heeft geadviseerd niet zonder bescherming de straat op te gaan. ,,Ik reed laatst in Gent en las op een muur: 'Abou Jahjah-DaDa'. Een slogan van het Vlaams Blok, die een heel congres aan mij hebben gewijd.''

Van een vriend kreeg Jahjah niet zo lang geleden het boek 'De moord op Lumumba' van Patrick Dewitte. Met de mededeling: 'Ik denk dat ze met u hetzelfde gaan doen'. In 1961 zouden België en de CIA betrokken zijn geweest bij de moord op Patrice Lumuba, de eerste premier van het onafhankelijke Kongo, een marxist die net als Jahjah als een potentieel gevaar werd beschouwd.

De doodsbedreigingen aan zijn adres komen niet alleen uit België, met name uit extreemrechtse hoek. Ook zou een Libanees commando in opdracht van de Israëlische geheime dienst achter hem aanzitten.

Abou Jahjah is omstreden. Hij weigert zich neer te leggen bij de multiculturele samenleving volgens het Belgische model. Hij verfoeit integratie, omdat dit volgens hem neerkomt op assimilatie. Hij wil moslimscholen en wil dat het reguliere onderwijs zich aanpast aan de leerlingen van allochtone afkomst en niet omgekeerd.

,,Een democratische samenleving moet voor iedereen democratisch zijn. Op papier bestaat die gelijkheid misschien wel, maar in de praktijk niet. Ik heb geen behoefte aan een recht dat alleen maar abstract is en geen praktische invulling krijgt. Ik heb recht op arbeid, maar ik kan geen werk vinden. Ik heb recht op huisvesting, maar als ik een appartement wil huren, krijg ik eerst te maken met negen huisbazen die nee zeggen omdat ik een vreemdeling ben, voordat ik die ene huisbaas vind die ja zegt.''

Assimilatie vindt hij onaanvaardbaar. Dat komt volgens Jahjah neer op het afzweren van je eigen bestaan, ideeën en levensbeschouwing. ,,Je mag wat folklore behouden, je mag couscous blijven eten en je mag bruin blijven. Je mag jezelf moslim blijven noemen, maar niet echt moslim zijn.''

Het heeft volgens hem niets te maken met racisme, het is meer een anti-moslim houding, die het leven voor een grote groep mensen steeds moeilijker maakt. De elfde september heeft de tegenstellingen alleen nog maar verscherpt, vindt hij. ,,Maar'', zegt Jahjah, ,,Europa had elf september niet nodig om islamofoob te zijn.''

Het integratiebeleid in België is mislukt, concludeert Jahjah. ,,In plaats daarvan moeten we groeien naar burgerschap. Burgerschap betekent dat ik met mijn Belgisch paspoort ook alle rechten moet krijgen die elke Belg heeft. Maar we merken dat het niet zo is. Er is voor mij als allochtone Belg een apart beleid uitgestippeld. Maar wat maakt mij anders dan die autochtone Belg?''

,,Wij allochtone Belgen moeten onze cultuur opgeven. Het bodemrecht is ondergeschikt aan het bloedrecht. Men beschouwt ons als vreemdelingen, die geen echte burgers zijn. Wij zijn ondergeschikt.''

Allochtone Belgen die politiek actief zijn in de traditionele partijen, vertrouwt Jahjah niet. ,,Zij vertegenwoordigen ons niet. Voor de partijen zelf zijn zij doorgaans een alibi om te zeggen: we doen het goed.''

De voorzitter van de Arabisch Europese Liga heeft politieke ambities. De AEL vertegenwoordigt volgens Abou Jahjah in Europa 16 miljoen moslims. Hij overweegt in België mee te doen aan de verkiezingen. Misschien al in 2003, anders in 2006 bij de gemeenteraadsverkiezingen in Antwerpen, de thuisbasis van de AEL. ,,Het beeld bestaat dat onze aanhang alleen bestaat uit wanhopige jongeren in een uitzichtloze situatie. Maar ook op de universiteiten neemt de belangstelling voor de AEL toe'', zegt hij.

Abou Jahjah, die aan de Franstalige katholieke universiteit UCL zijn promotieonderzoek naar de internationale veiligheid sinds de Koude Oorlog probeert te voltooien, richt zijn pijlen vooral op Vlaanderen. Maar zijn beweging wil ook voet aan de grond in Nederland. ,,Ik vind het jammer dat men in Nederland is afgestapt van het multiculturele ideaal. Ik erken dat het moeilijk is, maar het is wel de enige weg. Het is juist de uitdaging om zo'n samenleving leefbaar te maken, zodat de frustraties en spanningen verdwijnen. Je kunt de spanningen niet opheffen zolang je groepen uitsluit, zoals dat in België het geval is. Dat is de kern van de zaak.''

Hij is Libanon opgegroeid. Zijn situatie is anders dan die van allochtone jongeren die in Belgi zijn geboren. ,,Toen ik hier kwam was voor mij alles doodnormaal. Een bushalte was een bushalte, zoals in Libanon. Een politieagent is een politieagent. Maar een Marokkaanse jongen die in België is opgegroeid, bekijkt de wereld anders. Een bushalte is niet gewoon een bushalte, dat is een bushalte van de Belgen, die hem discrimineren, hem uitsluiten en hem een 'makak' noemen. Een winkel is een plek waar hij binnenstapt en waar de mensen hem bekijken alsof hij een dief is. Een politieman is een 'vuile flik', die hem voortdurend controleert.''

,,Zijn beeld van de maatschappij is anders. België heeft zo'n jongen nooit de kans gegeven om er bij te horen. Dan is het toch een normale menselijke reactie om te zeggen: 'fuck off'. Dan krijg je een situatie, waarbij zo iemand zich niets meer aantrekt van andermans eigendom en maar gewoon vernielt of steelt.''

,,Is dat het antwoord? Natuurlijk niet. Is dat de oplossing? Zeker niet. Maar is de oplossing dan repressie? Ook niet. Je moet de problemen aanpakken. Als diezelfde jongen in een andere sfeer zou zijn opgegroeid, waarbij hij voelt dat hij als een gelijke wordt behandeld, aanvaard is en dezelfde kansen krijgt, de mogelijkheid krijgt om zich te ontwikkelen zonder vooroordelen, dan gaat ie van dit land houden.''

Zoals volgens Jahjah veel mensen van Amerika houden. ,,Ik ken veel Arabieren in de VS die zeggen: 'We are Arab-Americans'. Ze voelen zich Amerikaan, zelfs na 11 september. Ze houden van dat land, omdat het land hen de kansen heeft gegeven en ze 'US-citizen' zijn. Dat Amerikaanse burgerschap is heilig. Terwijl ik hier in België zoveel kan zwaaien als ik wil met mijn Belgische paspoort, dat heeft geen enkele waarde.''

Jahjah wil naar een samenleving waarbij een Marokkaan met een normale inspanning, evenveel als een Belg, en normaal begaafd, het kan maken. ,,Vandaag is dat helaas niet het geval'', meent hij. Een begin van een oplossing is volgens hem om het onderwijs aan te passen aan de multiculturele samenleving. ,,Het onderwijs moet zich aanpassen aan de behoefte van de leerlingen. Nu is het omgekeerd. Kleine Marokkaantjes worden geacht zich aan te passen aan de school. En als ze dat niet doen, dan gaan ze naar het bijzonder onderwijs.''

Sinds enkele dagen houdt de Antwerpse politie gerichte acties tegen Marokkaanse jongeren die overlast veroorzaken of zich schuldig maken aan criminele feiten. Abou Jahjah heeft burgerpatrouilles de straat opgestuurd om de politie te controleren. ,,Ik ontken niet dat er problemen zijn en dat er af en toe iemand een handtas steelt. Maar je mag ze niet over één kam scheren, zoals helaas gebeurt.''

De actie van de politie heeft volgens Abou Jahjah alles te maken met de verkiezingen. ,,Maar'', waarschuwt hij, ,,hoe meer druk er wordt gezet op ons, hoe meer we zullen reageren. De tijd is voorbij dat de brave oude Marokkaan naar België kwam om te werken en verder zijn mond te houden. Je hebt nu een situatie met mensen van de tweede en derde generatie die zeggen: Dit is mijn land, ik wil hier blijven en ik wil gelijke rechten. Dat moet volkomen normaal zijn.''

Het regent ondertussen klachten tegen Abou Jahjah, de aanstoker van het integratiedebat in Vlaanderen. Dat hij een voormalige Hezbollah-strijder zou zijn, dat hij via een schijnhuwelijk met een Belgische zijn nieuwe nationaliteit heeft verkregen. De rechter acht het vooralsnog niet bewezen en Jahjah mag Belg blijven. Ook al is hij voor zijn politieke tegenstanders een buitenlandse agent, een oproerkraaier met een dubbele agenda, een rellenmanager of zelfs de Arabische Malcolm X, die predikt: wees trots een moslim en een Arabier te zijn.

Voelt hij zich Belg? ,,Nee. Juridisch gezien ben ik Belg, maar België heeft mij niet de mogelijkheid gegeven om mezelf Belg te voelen. Ik herinner me de eerste dag dat ik een Belgisch paspoort had. Ik werd uitgelachen toen ik het op het bankkantoor liet zien.''

Jahjah wordt vaak vergeleken met Filip Dewinter. De AEL zou met haar harde opstelling vooral het extreemrechtse Vlaams Blok stemmen bezorgen, heet het. Jahjah: ,,Filip Dewinter voelt zich ook geen Belg. Hij is tegen België. Hij zegt: België barst! Ik daarentegen ben loyaal tegenover de Belgische staat. Maar niemand pakt Dewinter zijn Belgische nationaliteit af, omdat hij tegen België is. Waarom niet? Omdat zijn ouders en voorouders Belgen zijn, dat is het bloedrecht. Terwijl ik meer Belg ben dan hij.''

Abou Jahjah hoopt met zijn AEL op meer begrip in Europa. ,,Ik hoop dat Europa ons de mogelijkheid geeft een identiteit te ontwikkelen zodat we serieus worden genomen. België geeft ons niet de kans van dit land te houden.''

Groot-Brittannië heeft het volgens Jahjah beter geregeld. ,,Dat is volgens mij een echte multiculturele maatschappij. Met alle problemen van dien. Er zijn af en toe rellen, maar op straat zie je ook een politieagent met een tulband. Dat wordt als normaal beschouwd. In Arabische wijken in Londen zie je Britse moedertjes lunchen. In een Marokkaanse wijk in Antwerpen komen geen modale Vlaamse vrouwen eten.''

België is volgens hem niet voor niets de meest xenofobe samenleving in Europa, zoals blijkt uit Europese peilingen. ,,Vlaanderen is nog een stuk erger. Ik weet niet hoe dat komt. Omdat de Vlamingen geen goed zelfbeeld hebben of te lang zelf onderdrukt zijn. Er moet een verklaring zijn, al geloof ik niet dat xenofobie in de genen zit.''

De voorzitter van de AEL ziet Filip Dewinter in 2006 nog wel burgemeester van Antwerpen worden. De huidige coalitie bakt er niets van, omdat ze volgens hem krampachtig programmapunten van het Vlaams Blok in beleid probeert om te zetten.

,,Als het Blok straks wint, zullen de andere partijen ons daarvan de schuld geven. Maar eerlijk gezegd heb ik liever Dewinter als burgemeester, dan heeft het gemeentebestuur van Antwerpen tenminste een gezicht dat iedereen kan herkennen. En dat kan misschien op een bepaald moment leiden tot een bewustwording bij bepaalde mensen. Dewinter als burgemeester is niet het einde van de wereld. Laat het Vlaams Blok het beleid maken. Dat is goed voor ons, dan kunnen wij als Arabisch Europese Liga oppositie voeren en misschien erkenning krijgen, in plaats van verketterd te worden omdat wij ons radicaal opstellen. Bovendien krijgen de kiezers dan misschien het ware gezicht van het Vlaams Blok te zien.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden