Leica-fabrikant Ernst Leitz redde in stilte tientallen joden

Een Duitse fabrikant redde vervolgde joden uit Hitlers handen. Een rabbijn uit Londen heeft dat wereldkundig gemaakt.

Leitz is geen Schindler. Het aantal joden dat hij heeft geholpen is een stuk bescheidener dan de circa 1200 die de fabrikant Oskar Schindler uit de nazikampen redde. Bovendien was het nog voordat de oorlog uitbrak. Het opmerkelijke aan het verhaal van Ernst Leitz is dat bijna niemand ervan wist. Zelfs zijn eigen kinderen niet.

Ernst Leitz II (1871-1956) was directeur van de beroemde Leitz-fabrieken in Wetzlar waar optische instrumenten werden gemaakt. Hij bracht in 1925 de Leica-kleinbeeldcamera op de markt, die een revolutie in de fotojournalistiek teweegbracht. Hij was een man met een strenge protestantse ethiek. Zijn motto: ’Spreek niet over het goede dat je doet maar doe het.’

Toen na de machtsovername door Adolf Hitler in 1933 de joden in Duitsland vervolgd werden, nam Leitz ze in bescherming. Joden in zijn omgeving die het moeilijk kregen, stelde hij in zijn fabriek aan. Hij gaf ze een opleiding, voorzag in hun noden, regelde visa, betaalde hun reis naar Amerika en zorgde ervoor dat ze daar werk kregen in een van zijn filialen.

Tot het uitbreken van de oorlog in 1939 heeft Leitz op die manier tientallen joden gered. Volgens Frank Smith zijn het er minstens 41. Smith, een Amerikaan die in Londen als rabbijn werkzaam is, heeft vijftien jaar lang research gedaan. Als fervent hobby-fotograaf met een Leica-camera kreeg hij belangstelling voor de geschiedenis van Leitz en stuitte hij op het onbekende verhaal van de reddingsacties.

Smith’ inspanningen hebben ertoe geleid dat Ernst Leitz II gisteren in New York de onderscheiding ’Courage to Care’ (Moed om te Helpen) kreeg toegekend, een onderscheiding die eerder Oskar Schindler en Jan en Miep Gies, de beschermers van Anne Frank, ten deel viel. Kleindochter Cornelia Kühn-Leitz nam de onderscheiding in ontvangst.

Zelfs de zoon van Ernst Leitz II, Günther Leitz, wilde niet dat er over de daden van zijn vader werd geschreven. ’Hij deed het uit verantwoordelijkheidsgevoel voor zijn werknemers.’ Het is familietraditie. Vader Ernst Leitz I, die in 1849 de fabriek oprichtte, was een van de eersten die gezondheidszorg, pensioenen en woningen voor zijn werknemers regelde.

De voor Hitlers bewapeningsindustrie onmisbare Leitz-fabrieken zijn de Tweede Wereldoorlog goed doorgekomen. In 1942 werd Ernst Leitz lid van de NSDAP. Hij deed dat om te voorkomen dat de fabriek in handen zou vallen van de ’bruine apen’, zoals hij in 1947 tegenover de denazificeringscommissie verklaarde.

De laatste jaren van de oorlog had hij Oekraïense dwangarbeidsters in dienst. Zijn dochter verzorgde hen en belandde daarvoor in de Gestapo-gevangenis. Het Leica-concern werkte de afgelopen jaren mee aan de compensatieregeling voor dwangarbeiders in de Tweede Wereldoorlog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden