Leger schiet met scherp in Soedan en slaat protesten neer

Een demonstrant met een Soedanese vlag laat een vredesteken zien. Op 3 juni 2019 werden tenminste dertien mensen gedood door veiligheidstroepen. Beeld AP

De militaire leiding treedt met grof geweld op tegen betogers in Khartoem. Het heeft een averechts effect: Soedanezen gaan massaal de straat op en barricaderen de straten.

De Soedanese militaire machthebbers zijn de volksopstand zat. Soldaten en politie verjoegen maandag met ­geweld demonstranten van het plein voor het legerhoofdkwartier in de hoofdstad Khartoem, waar ze sinds twee maanden een vreedzame sit-in hielden. Veiligheidstroepen schoten met scherp: zeker dertien mensen werden gedood. Tientallen raakten gewond. 

Het geweld tegen de ongewapende betogers had het tegenovergestelde effect. Soedanezen verlieten massaal hun huizen en werk om naar het plein op te trekken. Toen ze werden tegengehouden door leger en ­politie, richtten ze blokkades op. Ook in de tweelingstad Omdurman, aan de ­andere kant van de Nijl, blokkeerden duizenden betogers wegen met brandende autobanden en stenen.

“Het is chaos. Overal wordt ­geschoten. Militairen achtervolgden zelfs gewonden tot in ziekenhuizen”, vertelt zakenman Mohamed al-Munzir aan de telefoon. Hij durft zelf de straat niet op. “Ik heb drie kinderen. Ze hebben me nodig, maar als het schieten ophoudt, sluit ik me wel weer bij demonstranten aan.”

Overgangsregering

In december begonnen in alle ­delen van het land protesten die leidden tot afzetting van de militaire dictator Omar al-Bashir in april. Dat is niet genoeg voor de ­demonstranten, die een burgerregering eisen. De heersende militaire raad en de burgeroppositie voeren ­besprekingen over de samenstelling van een overgangsregering. Ze kunnen het er niet over eens worden of burgers of militairen de leiding krijgen. Twee weken geleden werden de onderhandelingen opgeschort en namen de spanningen toe, wat maandag ontaardde in geweld. 

De oppositie heeft opgeroepen tot ‘totale burgerlijke ongehoorzaamheid’ en weigert nog langer met de ­militairen aan de onderhandelingstafel tezitten. De militaire raad zegt dat het slechts criminele elementen onder de betogers te willen arresteren.

Met de ontwikkelingen maandag lijkt de volksopstand gedoemd. De Soedanese documentairemaker Alsanosi Adam bestrijdt dat. “De democratische geest is uit de fles. Het zal nooit meer zijn zoals de laatste dertig jaar onder de Bashir-dictatuur. Soldaten hebben wapens, maar de volkswoede over de militaire dictatuur is zo enorm groot, dat die ons uiteindelijk de zege zal brengen”, zei Adam maandag tegenover Trouw in Kenia, kort voor zijn terugkeer naar Khartoem.

Er zijn veel voorbeelden van hoe volksopstanden, de zogeheten Arabische lentes, doodbloedden in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Toch heerst onder Soedanezen de overtuiging dat ze uniek zijn en het gaan redden. “Wij zijn zo divers, verdeeld over zo veel verschillende bevolkingsgroepen. Maar onze gezamenlijke haat ­tegen de militaire dictatuur heeft een oersterke eenheid gesmeed. Wij hebben de numerieke meerderheid die niet met wapens te bestrijden is en op den duur zal zegevieren”, aldus Adam.

Hametti

Verdeeldheid zal volgens hem wel de militaire raad de das omdoen. Het botert niet tussen de traditionele ­legeronderdelen en de Rapid Support Forces (RSF), een militie die voor Bashir in de burgeroorlog streed in de westelijke Darfur-regio. Daar maakte de RSF zich schuldig aan ontelbare moorden en verkrachtingen onder leiding van Mohamed Hamdan Dagalo, beter bekend als Hametti. 

De militie heeft zoveel macht dat Hametti tot vicevoorzitter van de militaire raad benoemd moest worden. Het waren zijn troepen, massaal aanwezig in Khartoem, die maandag verantwoordelijk waren voor het meeste geweld. “Er zijn aanwijzingen dat Hametti zich als opvolger van Bashir beschouwt, maar traditionele legerofficieren moeten daar niets van hebben. Ze geven tegenstrijdige verklaringen. Die onderlinge verdeeldheid verzwakt de militairen”, meent Adam. 

Hametti lijkt zich gesteund te voelen door Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), waar de militaire raad onlangs op bezoek was. Die autocratische landen zijn voor een militair leiderschap in Soedan, uit vrees dat een burgerregering de 14.000 Soedanese militairen uit Jemen weghaalt die aan hun zijde strijden tegen de Houthi-rebellen. 

“Soedan is een speelbal van de geopolitiek”, zegt Adam. “We zijn op onszelf aangewezen, wat er met de Soedanese bevolking gebeurt, kan niemand iets schelen. Maar burgers en democratie gaan deze strijd winnen.”

Lees ook:

In Soedan is president Bashir weg, nu de sharia nog

Nu president Bashir weg is, wil de protestbeweging in Soedan ook af van de strenge islamitische leefregels. Maar de militaire raad die het land nu bestuurt, houdt vast aan de shariawetgeving.

De beruchte generaal Hemedti profileert zich als de nieuwe leider van Soedan

Demonstranten en militairen staan lijnrecht tegenover elkaar. Generaal Hemedti positioneert zich als keiharde nieuwe leider.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden