Leger opent het vuur op demonstranten Zimbabwe

Aanhangers van de Zimbabwaanse oppositie onderweg naar het kantoor van de kiescommissie in Harare. Beeld AFP

De eerste verkiezingsuitslagen in Zimbabwe hebben tot chaotische toestanden geleid. Het leger opende het vuur: er vielen drie doden. 

De chaos in Harare liet niet lang op zich wachten toen de Zimbabwaanse kiescommissie bekendmaakte dat regeringspartij­­ Zanu-PF een meerderheid van de parlementszetels had gewonnen. In de middag klonken er plotseling schoten en stegen donkere rookpluimen op rond het kantoor van de kiescommissie in het westen van het stadscentrum en boven het Plein van de Eenheid in het oosten. De menigte die zich in de straten ertussenin voor het hoofdkantoor van oppositiepartij MDC had verzameld, schoot uiteen.

Chaos

De politie zette traangas en waterkanonnen in om de woedende demonstranten, aanhangers van de MDC, uiteen te drijven in de straten van Harare. De menigte barricadeerde op haar beurt kruispunten en stichtte brand. De politie sloot de wegen rond het kantoor van de kiescommissie en het Rainbow Tower Hotel, waar de verkiezingsuitslagen werden bekendgemaakt, al snel hermetisch af. Zij kreeg assistentie van het leger, dat het vuur opende op de demonstranten. Daarbij zouden minstens drie doden zijn gevallen.

De resultaten van de presidentsverkiezingen worden later deze week verwacht. Waarschijnlijk zal die uitslag nog spannender zijn dan die van de parlementsverkiezingen. Opiniepeilingen voorspelden voorafgaand aan de stembusgang een nek-aan-nekrace tussen de huidige president Emmerson Mnangagwa (Zanu-PF) en Nelson Chamisa (MDC).

Fraude

De MDC-oppositie is ervan overtuigd dat de regeringspartij, die tot november vorig jaar door ex-president Robert Mugabe werd geleid, heeft gefraudeerd tijdens de verkiezingen van maandag. Ook de verkiezingswaarnemers van de Europese Unie – voor het eerst in jaren toegelaten tot verkiezingen in Zimbabwe – waren eerder op de dag zuinig in hun voorlopige oordeel over de stembusgang. 

Het hoofd van de waarnemersmissie, de Duitse Elmar Brok, toonde zich tevreden over het verbeterde politieke klimaat in het land en de vreedzaamheid in aanloop naar de verkiezingen. Hij stipte ook nadrukkelijk de intimidatie van kiezers op het platteland aan, de te grote aandacht in de media voor Zanu-PF en het algemeen­­ bestaande wantrouwen in het stemproces. “Er blijven op punten serieuze zorgen bestaan”, zei hij gisteren. “We hopen nu op een transparante telling van de stemmen.”

Twee uur later was het in Harare dus gedaan met de door waarnemer Brok zo geroemde vreedzaamheid. De woede richtte zich vooral op de kiescommissie. Die zou volgens veel Zimbabwanen te nauw gelieerd zijn aan regeringspartij Zanu-PF en haar daardoor bevoordelen.

Verdeeldheid

Toch heeft MDC zijn verlies in het parlement ook deels aan zichzelf te wijten. Door de verdeeldheid binnen de oppositie prijkten in menig kiesdistrict twee verschillende MDC­-parlementskandidaten op het stembiljet. Die spleten de oppositiestem, waardoor het voor de Zanu-PF-kandidaat vrij eenvoudig was om als winnaar uit de bus te komen en de parlementszetel van dat district in de wacht te slepen.

Ondanks de rellen in Harare is de verwachting dat het op andere plekken in het land relatief rustig blijft. De meeste oppositie-aanhangers zijn inmiddels wel gewend aan teleur­stellingen. “Als we verliezen, en daar ga ik zeker vanuit omdat Zanu-PF ook nu weer zal frauderen, dan hoop ik dat zelfs Mnangagwa en Zanu-PF nu toch echt het belang van veranderingen en hervormingen inzien”, berustte MDC-stemmer Ricardo Mhunga (24) uit Bulawayo, de tweede stad van Zimbabwe, bijvoorbeeld al aan de vooravond van de verkiezingen in zijn lot.

Hard bewijs verzamelen

De vraag lijkt nu vooral in hoeverre allerlei actiegroepen in Zimbabwe hard bewijs weten te verzamelen voor hun verdenking van fraude. Mocht Nelson Chamisa van oppositiepartij MDC de presidentsverkiezingen winnen, dan lijkt een ‘regering van nationale eenheid’ de enige mogelijkheid tot een werkbaar landsbestuur. Dat wil zeggen: een coalitieregering van Zanu-PF en MDC. Een meerderheid van de Zimbabwanen is daar blijkens peilingen voorstander van.

“Het is absoluut noodzakelijk dat het tellen van de stemmen geloofwaardig en transparant verloopt, met een exacte uitsplitsing van de resultaten naar stembureau, zodat het vertrouwen in de uitkomst kan worden gegarandeerd”, benadrukte EU-waarnemer Brok. Maar het is de vraag of dit vertrouwen, na het keiharde ingrijpen van leger en politie in Harare, nu nog ooit kan worden gewekt.

Lees ook:

In Zimbabwe worden verkiezingen niet in de steden, maar op het platteland gewonnen

"Welkom in het nieuwe Zimbabwe", jubelt Golden Kofa (36). "Vanaf 1 augustus ziet de toekomst van dit land er stralend uit. Want dan hebben we een nieuwe president: Nelson Chamisa."

Satire in Zimbabwe: 'Mugabe was de ultieme droom voor elke satiricus'

Sinds de afzetting van Mugabe lijkt het land vrijer. Satiricus Samm Farai Monro doet er zijn voordeel mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden